Nurkowanie z roku na rok przyciąga coraz więcej osób, a rosnące zainteresowanie widać nie tylko w kurortach, ale też bliżej domu. Powstaje coraz więcej miejsc, w których można trenować w kontrolowanych warunkach, także w ośrodkach zamkniętych przeznaczonych do nurkowania. Dzięki temu wejście w ten sport jest łatwiejsze niż kiedyś: można zacząć spokojnie, krok po kroku, bez presji wielkiej wyprawy i bez konieczności polowania na idealną pogodę. Jeśli chodzi Ci po głowie pierwsze zejście pod wodę, poniżej znajdziesz najważniejsze informacje: czym jest nurkowanie rekreacyjne, jak działa na organizm i jak zacząć bezpiecznie.
Spis treści:
- Na czym polega nurkowanie i dlaczego zyskuje popularność?
- Nurkowanie a zdrowie – jak wpływa na organizm?
- Czy nurkowanie jest bezpieczne? Fakty i mity
- Nurkowanie a przeciwwskazania zdrowotne. Kto nie powinien nurkować?
- Kontrola stanu zdrowia przed nurkowaniem – dlaczego to ważne?
- Jak zacząć nurkować?
- Czy nurkowanie jest sportem dla każdego? Ocena ryzyka i korzyści
- Czy nurkowanie to sport dla każdego? Podsumowanie
- FAQ. Nurkowanie – często zadawane pytania
Na czym polega nurkowanie i dlaczego zyskuje popularność?
Nurkowanie rekreacyjne to forma nurkowania uprawiana amatorsko – dla przyjemności i doświadczeń, a nie w celach zawodowych. Z uwagi na specyfikę środowiska podwodnego wiąże się jednak z jasno określonymi zasadami, wymaganiami sprzętowymi oraz koniecznością odpowiedniego przeszkolenia. Przyjmuje się, że obejmuje zejścia do 40 metrów i odbywa się bez obowiązkowych przystanków dekompresyjnych. W przypadku nurkowania w tzw. przestrzeniach zamkniętych, limit głębokości pozostaje podobny, ale kluczowym warunkiem jest możliwość bezpośredniego dostrzeżenia światła dziennego.
Nurkowanie a zdrowie – jak wpływa na organizm?
Rekreacyjne nurkowanie z akwalungiem (scuba diving) łączy umiarkowany wysiłek fizyczny z ekspozycją na specyficzne warunki środowiskowe: zwiększone ciśnienie, często niższą temperaturę wody oraz oddychanie sprężonym gazem. Taki zestaw bodźców wpływa na pracę układu krążenia i układu oddechowego, a także uruchamia reakcje hormonalne i immunologiczne.
Zanurzenie oraz zmiany ciśnienia mogą prowadzić m.in. do:
- wzrostu pojemności wyrzutowej serca, przy jednoczesnym spadku tętna,
- zwiększenia pracy oddechowej,
- wzrostu ciśnienia parcjalnego tlenu i azotu,
- przejściowego nasilenia stresu oksydacyjnego,
- krótkotrwałej, adaptacyjnej reakcji zapalnej.
W dłuższej perspektywie, regularne nurkowanie bywa opisywane jako aktywność o profilu zbliżonym do treningu aerobowego: może sprzyjać redukcji tkanki tłuszczowej, poprawie wskaźników funkcji płuc oraz korzystnym zmianom w odpowiedzi stresowej organizmu (m.in. wyższy poziom katecholamin i niższy przewlekły poziom kortyzolu).
Przeczytaj również:
>> Wysiłek fizyczny a stres oksydacyjny
Czy nurkowanie jest bezpieczne? Fakty i mity
Rekreacyjne nurkowanie jest na ogół bezpieczne, pod warunkiem przestrzegania procedur, świadomości własnych ograniczeń i rozsądnego zarządzania ryzykiem. Choć bywa postrzegane jako sport ekstremalny, dane wskazują na niską śmiertelność, a większość wypadków ma przyczyny możliwe do uniknięcia. Warto też pamiętać, że sama umiejętność pływania nie chroni przed problemami typowo nurkowymi, takimi jak zaburzenia rytmu serca, omdlenie czy urazy wynikające ze zmian ciśnienia. Z tego powodu przed rozpoczęciem aktywności zaleca się ocenę stanu zdrowia, a następnie wybór sprawdzonego ośrodka szkoleniowego i odpowiednio serwisowanego sprzętu, ponieważ błędy obsługi oraz awarie również zwiększają ryzyko.
Nurkowanie a przeciwwskazania zdrowotne. Kto nie powinien nurkować?
Nurkowanie nie jest dla każdego. Za największe przeciwwskazania uznaje się m.in. poważne choroby serca, stany z ryzykiem nagłego zasłabnięcia lub utraty przytomności (w tym niekontrolowaną padaczkę), czy ciężkie choroby płuc. Przeciwwskazaniem jest też ciąża, a czasowo z nurkowania wykluczają zwykle infekcje górnych dróg oddechowych oraz zapalenie zatok czy ucha. W wielu innych przypadkach decyzja zależy od indywidualnej oceny lekarza medycyny nurkowej, na przykład po operacjach ucha i zatok, przy sporadycznych arytmiach lub przy dobrze kontrolowanych chorobach przewlekłych.
Kontrola stanu zdrowia przed nurkowaniem – dlaczego to ważne?
Kontrola stanu zdrowia przed nurkowaniem ma realne znaczenie, bo pozwala wychwycić problemy, które pod wodą mogą szybko przerodzić się w nagłe zdarzenie, uraz ciśnieniowy lub inne powikłania. Regularna ocena medyczna pomaga ograniczyć ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych, urazu ciśnieniowego oraz choroby dekompresyjnej, a jednocześnie umożliwia wykrycie przeciwwskazań i ustalenie bezpiecznych, indywidualnych limitów. Kwestionariusz zdrowotny jest dobrym pierwszym filtrem, ale kluczowe pozostają okresowe badania prowadzone przez lekarza znającego medycynę nurkową – szczególnie u osób starszych oraz z chorobami przewlekłymi.
To też może Cię zainteresować:
>> Wpływ aktywności fizycznej na układ sercowo-naczyniowy
Jak zacząć nurkować?
Najbezpieczniejszą drogą jest kurs podstawowy prowadzony przez instruktora oraz stopniowe oswajanie się z wodą, sprzętem i procedurami. Warto zrobić to krok po kroku:
- Ocena zdrowia i podstawowych umiejętności pływackich. W wielu krajach przed kursem wymagany jest co najmniej kwestionariusz medyczny „fit to dive”, a czasem także badanie lekarskie potwierdzające zdolność do nurkowania.
- Wybór organizacji szkoleniowej i kursu. Standardowy program obejmuje podstawy fizyki nurkowania, obsługę sprzętu, procedury bezpieczeństwa oraz elementy pierwszej pomocy.
- Praktyka w kontrolowanych warunkach. Zwykle zaczyna się w basenie lub w łatwych warunkach, a dopiero później przechodzi do wód otwartych.
Nie warto przyspieszać szkolenia. Zbyt szybkie przechodzenie kolejnych etapów zwiększa ryzyko błędów podczas pierwszych nurkowań w otwartym akwenie.
Czy nurkowanie jest sportem dla każdego? Ocena ryzyka i korzyści
Nurkowanie nie jest aktywnością uniwersalną, ale też nie jest zarezerwowane wyłącznie dla nielicznych. Dla większości osób zdrowych, a także dla wielu osób z dobrze kontrolowanymi chorobami przewlekłymi lub z niepełnosprawnościami, może być bezpieczne i przynosić istotne korzyści psychiczne, fizyczne oraz społeczne. Warunkiem pozostają rzetelna kwalifikacja medyczna, solidne szkolenie oraz trzymanie się ostrożnych limitów dopasowanych do możliwości.
Zobacz także:
>> Co daje pływanie? 8 korzyści dla zdrowia wynikających z regularnego pływania
Czy nurkowanie to sport dla każdego? Podsumowanie
Nurkowanie rekreacyjne może być bezpieczną i wartościową aktywnością, ale nie jest wyborem dla wszystkich bez wyjątku. Z jednej strony daje kontakt z nowym środowiskiem, uczy uważności i potrafi działać jak spokojny trening tlenowy, z drugiej – wymaga przestrzegania procedur, umiejętności obsługi sprzętu oraz gotowości do rezygnacji z nurkowania, gdy stan zdrowia lub warunki nie sprzyjają.
O tym, czy nurkowanie będzie dobrym pomysłem, najczęściej decydują trzy elementy: kwalifikacja medyczna, jakość szkolenia i konserwatywne podejście do limitów. Jeśli zdrowie pozwala, a nauka przebiega etapami i bez pośpiechu, ryzyko można skutecznie ograniczać, a zyski z tej aktywności są dla wielu osób naprawdę odczuwalne.
FAQ. Nurkowanie – często zadawane pytania
U osób zdrowych rekreacyjne nurkowanie jest zwykle dobrze tolerowane przez serce i płuca i nie powinno im szkodzić, ale samo w sobie nie jest typowym treningiem wzmacniającym te narządy, bo bardziej stanowi kontrolowane obciążenie niż narzędzie służące do poprawy ich funkcji.
To aktywność, która zauważalnie obciąża układ krążenia i oddechowy, dlatego nie zawsze będzie odpowiednia dla wszystkich. U osób z grup ryzyka, szczególnie z chorobami serca lub płuc, może wiązać się ze zwiększonym zagrożeniem i wymaga ostrożnej kwalifikacji.
Na start warto wykonać co najmniej wywiad i badanie lekarskie, EKG, spirometrię oraz ocenę wydolności organizmu. W przypadku chorób serca, płuc, uszu albo po przebyciu COVID-19 często potrzebna jest diagnostyka rozszerzona, prowadzona przez lekarza mającego doświadczenie w medycynie nurkowej.
W wielu przypadkach jest to możliwe, ale nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich. Kluczowe są ocena zdolności do nurkowania u lekarza znającego medycynę nurkową, dobra kontrola choroby oraz dopasowanie profilu nurkowań do sytuacji zdrowotnej. Przy części schorzeń, takich jak niektóre kardiomiopatie lub ciężkie choroby płuc, nurkowanie pozostaje przeciwwskazane.
opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk
Bibliografia:
- Lucrezi S, Safety Priorities and Underestimations in Recreational Scuba Diving Operations: A European Study Supporting the Implementation of New Risk Management Programmes, Frontiers in Psychology, 2018, 9:383, s. 1-13
- Bosco G, Environmental Physiology and Diving Medicine, Frontiers in Psychology, 2018, 9:72, s. 1-10
- Krzyżak J, Kwalifikacje zdrowotne do nurkowania, Lekarz wojskowy, 2020,4, 248-255
