Rynek napojów energetycznych, to dynamicznie rozwijający się sektor gospodarki, którego wartość do 2026 roku ma przekroczyć 21 miliardów dolarów. Choć pierwotnie kojarzone z rynkiem azjatyckim i europejskim lat 60. i 80. XX wieku, dziś są one powszechnym elementem diety sportowców. Mimo dużej popularności, wokół ich wpływu na zdrowie i wydolność krąży wiele sprzecznych opinii.

Z tego artykułu dowiesz się: – czym różnią się napoje energetyczne od izotoników, – w jakich dyscyplinach sportowych energetyki rzeczywiście poprawiają wydolność, a gdzie ich wpływ jest znikomy, – jakie są potencjalne zagrożenia dla układu krążenia, – czy częste sięganie po energetyki może negatywnie wpływać na stan wątroby oraz szkliwo zębów, – w jaki sposób genetyka determinuje to, jak organizm zareaguje na kofeinę.

Spis treści:

1. Co to są napoje energetyczne i co zawierają?
2. Czy napoje energetyczne poprawiają wydolność?
3. Energetyki dla sportowców – kiedy mogą mieć sens?
4. Napoje energetyczne a zdrowie. Co mówią badania?
5. Czy napoje energetyczne podnoszą ciśnienie tętnicze krwi? Jaki mają wpływają na serce?
6. Jaki wpływ na wątrobę mają napoje energetyczne?
7. Napoje energetyczne a zęby – jaki mają wpływ na szkliwo i jamę ustną?
8. Napoje energetyczne w sporcie – podsumowanie
9. FAQ. Napoje energetyczne w sporcie – często zadawane pytania

Co to są napoje energetyczne i co zawierają?

Należy wyraźnie odróżnić napoje energetyczne od tradycyjnych napojów sportowych, takich jak izotoniki. Podczas gdy te drugie mają na celu nawodnienie i uzupełnienie elektrolitów, energetyki to napoje funkcjonalne zaprojektowane w celu pobudzenia przede wszystkim ośrodkowego układu nerwowego i polepszenia funkcji poznawczych, w tym poprawienia np. koncentracji.

Głównymi składnikami napojów energetycznych są:

• kofeina – najważniejszy składnik ergogeniczny (poprawiający wydolność),
• węglowodany – często występujące w dużych ilościach, stanowią źródło energii, choć są dostępne wersje energetyków bez dodatku cukru,
• tauryna – aminokwas często dodawany do napojów energetycznych, chociaż jego jej wpływ na poprawę funkcji poznawczych jest dyskusyjny,
• witaminy z grupy B – najczęściej B3 (niacyna), B5 (kwas pantotenowy), B6 (pirydoksyna) i B12 (kobalamina).

Poza powyższymi składnikami, napoje energetyczne mogą zawierać inne dodatki, takie jak, np. żeń-szeń, guarana, karnityna, glukuronolakton oraz elektrolity.

Czy napoje energetyczne poprawiają wydolność?

Badania naukowe potwierdzają, że napoje energetyczne mogą poprawiać wydolność tlenową, siłę mięśniową oraz wytrzymałość. Składnikiem, który wpływa na poprawę wyników sportowych jest kofeina. Jej działanie zależy od dawki, w jakiej znajduje się w napoju. Efekt ergogeniczny obserwuje się zazwyczaj przy spożyciu powyżej 200 mg kofeiny lub ilości przekraczającej 3 mg/kg masy ciała.

Poprawa wydolności została odnotowana w wielu dyscyplinach, w tym m.in. w:

• sportach drużynowych – poprawa wyników w testach skoczności i szybkości u zawodników piłki nożnej, siatkówki i badmintona,
• sportach wytrzymałościowych – skrócenie czasu biegu na 5 km oraz poprawa wyników w próbach czasowych na rowerze,
• sportach walki i pływaniu – pozytywny wpływ na czas reakcji i siłę eksplozywną.

Energetyki dla sportowców – kiedy mogą mieć sens?

Spożycie napoju energetycznego ma największy sens na 10 do 60 minut przed planowanym wysiłkiem. Może to pomóc w poprawie koncentracji oraz zwiększeniu zdolności do wysiłków beztlenowych, ale także wytrzymałościowych.

Niskokaloryczne wersje napojów energetycznych mogą być rozważane przez osoby w okresie redukcji masy ciała, gdyż kofeina może zwiększać spoczynkowy wydatek energetyczny i hamować apetyt.

Napoje energetyczne a zdrowie. Co mówią badania?

Mimo, że spożywanie napojów energetycznych może przynosić pewne korzyści w kontekście wyników sportowych, regularne spożywanie energetyków budzi poważne obawy zdrowotne. Wysokie spożycie kofeiny i innych substancji stymulujących może prowadzić do nerwowości, niepokoju, tachykardii (przyspieszonej częstości skurczów serca), bezsenności oraz drżenia rąk, a także problemów żołądkowo-jelitowych.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z cukrzycą (ze względu na wysoki indeks glikemiczny niektórych napojów) oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Czy napoje energetyczne podnoszą ciśnienie tętnicze krwi? Jaki mają wpływają na serce?

Częste spożycie napojów energetycznych prowadzi do istotnego wzrostu zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi. Ponadto, może zwiększać ryzyko arytmii u osób w grupie ryzyka.

Z drugiej strony składniki takie jak tauryna mogą mieć właściwości kardioprotekcyjne, jednak ich obecność w energetykach nie obniża ryzyka związanego z wysokim spożyciem kofeiny. Dodatkowo u niektórych osób, kofeina zawarta w napojach energetycznych może wywoływać silniejsze reakcje organizmu niż ta sama kawka dostarczona wraz z kawą. Przyczyną mogę być inne składniki zawarte w energetykach i tym samym interakcje między nimi.

Jaki wpływ na wątrobę mają napoje energetyczne?

Osoby z chorobami wątroby powinny zachować szczególną ostrożność w spożyciu napojów energetycznych. Chociaż umiarkowane spożycie kofeiny nie jest szkodliwe dla wątroby, jej duże dawki, wraz z dodatkiem cukrów oraz innych bioaktywnych dodatków, mogą znacząco obciążać wątrobę.

Przeczytaj również:
>> Żele energetyczne dla sportowców – kiedy i jak je stosować?
>> Batony sportowe i energetyczne – jakie wybierać i kiedy je spożywać?

Napoje energetyczne a zęby – jaki mają wpływ na szkliwo i jamę ustną?

Wysoka kwasowość napojów energetycznych (niskie pH) w połączeniu z dużą zawartością cukru sprzyjają erozji szkliwa i powstawaniu próchnicy. Sportowcy, którzy piją energetyki podczas treningu są szczególnie narażeni, gdyż suchość w ustach (zmniejszony przepływ śliny) podczas wysiłku osłabia naturalną barierę ochronną zębów.

Napoje energetyczne w sporcie – podsumowanie

Napoje energetyczne mogą być skutecznym narzędziem wspomagającym wydolność, o ile są stosowane z rozwagą. Najważniejszym składnikiem o potencjale ergogenicznym jest kofeina, której dawka powinna być dostosowana do masy ciała i indywidualnej tolerancji. Z drugiej strony, należy pamiętać o negatywnym wpływie tych napojów na zdrowie, w tym m.in. nadmierne pobudzenie, zaburzenia snu, zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowym, obciążenie układu pokarmowego czy rozwój próchnicy.

FAQ. Napoje energetyczne w sporcie – często zadawane pytania

Piśmiennictwo:

1. Antonio J., Antonio B., Arent S.M. i in. Common Questions and Misconceptions About Energy Drinks: What Does the Scientific Evidence Really Show? Nutrients, 2024, 17(1), 67,
2. Gutiérrez-HellínJ. i Varillas-Delgado D. Energy Drinks and Sports Performance, Cardiovascular Risk, and Genetic Associations; Future Prospects. Nutrients, 2021, 13(3), 715.
3. JagimA.R., HartyP.S., Tinsley G.M. i in. International society of sports nutrition position stand: energy drinks and energy shots. J Int Soc Sports Nutr, 2023, 20(1), 2171314,