Artykuł powstał 27.04.2023 r., ostatnia aktualizacja: 07.10.2026 r.

Piłka nożna łączy wysiłek wytrzymałościowy z powtarzanymi sprintami, przyspieszeniami, hamowaniami, zmianami kierunku oraz kontaktem fizycznym. Do tego dochodzą częste treningi, podróże i okresy, w których mecze rozgrywane są co kilka dni. Badania laboratoryjne mogą wspierać ocenę zdrowia, regeneracji i stanu odżywienia zawodnika, ale powinny być interpretowane razem z obciążeniami treningowymi, objawami oraz momentem pobrania materiału.

Z tego artykułu dowiesz się, że: – nie istnieje jeden uniwersalny zestaw badań odpowiedni dla każdego piłkarza, – zakres diagnostyki zależy między innymi od wieku, płci, poziomu wytrenowania, etapu sezonu, diety, przebytych chorób, przyjmowanych leków i zgłaszanych objawów, – u zawodników najczęściej ocenia się morfologię, gospodarkę żelazową, parametry nerkowe i wątrobowe, elektrolity oraz wybrane markery stanu zapalnego i uszkodzenia mięśni, – badania hormonalne i bardziej specjalistyczne oznaczenia wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy jest wskazanie kliniczne, – pojedynczy wynik badań laboratoryjnych nie pozwala ocenić gotowości do meczu ani rozpoznać przetrenowania. Największą wartość ma analiza zmian zachodzących u konkretnego zawodnika w porównywalnych warunkach.

Spis treści:

1. Dlaczego piłkarze powinni regularnie wykonywać badania
2. Jakie badania krwi dla piłkarzy wykonywać
   • Podstawowe badania kontrolne u piłkarza
   • Morfologia i gospodarka żelazowa
   • Elektrolity i parametry związane z nawodnieniem
   • Kiedy u piłkarza rozważyć badania hormonalne
3. Badania kardiologiczne u piłkarzy. Profilaktyka nagłych zdarzeń sercowych
4. Metabolizm, dieta i stan odżywienia – jakie badania mogą być pomocne?
5. FAQ – badania dla piłkarzy
6. Podsumowanie

Dlaczego piłkarze powinni regularnie wykonywać badania?

Regularne wykonywanie badań laboratoryjnych ma na celu nie tylko wykrycie chorób na wczesnym etapie, zanim pojawią się jakiekolwiek objawy, ale także umożliwiają ocenę, m.in.:

• gospodarki żelazowej,
• niedoborów żywieniowych,
• stanu zapalnego,
• nawodnienia i gospodarki elektrolitowej,
• funkcji nerek i wątroby,
• funkcji tarczycy,
• gospodarki hormonalnej.

Badania laboratoryjne nie zastępują oceny lekarskiej, wywiadu, badań wydolnościowych, monitorowania obciążeń ani obserwacji samopoczucia zawodnika. Stanowią jeden z elementów szerszego systemu monitorowania zdrowia i regeneracji.

Jakie badania krwi dla piłkarzy wykonywać?

Dobór badań powinien wynikać z konkretnego celu. Inny zakres może być potrzebny przed sezonem, inny przy przewlekłym zmęczeniu, a jeszcze inny po infekcji lub w trakcie diagnostyki nawracających urazów.

Więcej informacji o planowaniu diagnostyki można znaleźć w artykule: Badania krwi sportowców. Jakie parametry sprawdzać?

Dowiedz się więcej:
>> Badania krwi sportowca: jak często i jakie?

Podstawowe badania kontrolne u piłkarza

Do badań, które lekarz może uwzględnić w okresowej ocenie stanu zdrowia zawodnika, należą, np.:

• morfologia krwi z rozmazem,
• glukoza na czczo,
• lipidogram,
• kreatynina z eGFR,
• ALT, AST i GGTP,
• badanie ogólne moczu,
• CRP.

Zakres i częstotliwość badań powinny być dostosowane do indywidualnej sytuacji zawodnika. CRP może wzrastać również po intensywnym wysiłku, dlatego pobranie krwi krótko po meczu może utrudnić odróżnienie fizjologicznej reakcji powysiłkowej od infekcji lub innego procesu zapalnego.

Morfologia i gospodarka żelazowa

Ocena tej grupy parametrów może obejmować:

• morfologię krwi,
• ferrytynę,
• żelazo,
• transferrynę i całkowitą zdolność wiązania żelaza,
• witaminę B12,
• kwas foliowy,
• CRP.

Samo oznaczenie stężenia żelaza w surowicy ma ograniczoną wartość kliniczną, ponieważ jego poziom może zmieniać się w ciągu doby i zależy między innymi od posiłków oraz wysiłku fizycznego. Najważniejszym markerem zasobów żelaza w organizmie jest ferrytyna.

Zobacz też:
>> Jak zlikwidować niedobory witaminy B12 u sportowców?

Elektrolity i parametry związane z nawodnieniem

W zależności od wskazań, w celu oceny gospodarki elektrolitowej, wykonuje się badania, takie jak:

• sód,
• potas,
• magnez,
• wapń,
• fosfor,
• kreatynina z eGFR,
• badanie ogólne moczu.

Prawidłowe stężenie sodu we krwi nie wyklucza odwodnienia, ponieważ organizm reguluje jego poziom w stosunkowo wąskim zakresie. Również wynik ciężaru właściwego moczu nie powinien być interpretowany bez informacji o ilości wypitych płynów, porze pobrania oraz ostatnim wysiłku fizycznym.

W praktyce wyniki badań laboratoryjnych warto interpretować łącznie ze zmianą masy ciała przed wysiłkiem i po jego zakończeniu, tempem pocenia się zawodnika, warunkami atmosferycznymi oraz ilością spożywanych płynów.

Przeczytaj też:
>> Niedobory witamin i minerałów u sportowców
>> Nawadnianie organizmu w sporcie

Kiedy u piłkarza rozważyć badania hormonalne?

Zakres badań hormonalnych powinien być dobierany indywidualnie, w zależności od objawów, stanu zdrowia i celu diagnostyki. Mogą być uzasadnione, gdy występują objawy takie jak przewlekłe zmęczenie, spadek libido, zaburzenia cyklu miesiączkowego, spadek siły, pogorszenie regeneracji, obniżony nastrój lub podejrzenie zbyt niskiej dostępności energii.

W zależności od sytuacji lekarz może zlecić oznaczenie wskaźników biochemicznych, takich jak:

• testosteron całkowity,
• SHBG i albuminę, które pomagają ocenić dostępność testosteronu,
• kortyzol,
• TSH i fT4,
• w wybranych przypadkach fT3,
• u kobiet, zależnie od objawów i fazy cyklu, FSH, LH, estradiol i prolaktynę.

Pobranie krwi powinno odbywać się w możliwie wystandaryzowanych warunkach, np. w tym samym dniu cyklu. W przypadku testosteronu i kortyzolu istotna jest między innymi pora dnia. Wyniki badań hormonalnych należy interpretować uwzględniając ostatni trening, jakość i ilość snu, poziom stresu, podaż energii i aktualny etap sezonu piłkarskiego.

Praktyczne zasady interpretacji szerzej opisuje artykuł Analiza parametrów krwi u sportowców. Co wyniki mogą mówić o regeneracji, niedoborach i ryzyku przeciążeń?

Badania kardiologiczne u piłkarzy. Profilaktyka nagłych zdarzeń sercowych

Ocena układu sercowo-naczyniowego jest jednym z najważniejszych elementów opieki medycznej nad piłkarzem. Nawet bardzo wysoki poziom sprawności nie wyklucza występowania choroby serca.

Najnowszy konsensus FIFA dotyczący dorosłych zawodowych piłkarzy podkreśla znaczenie badań przed dopuszczeniem do udziału w sporcie, prawidłowej interpretacji EKG sportowca oraz przygotowania procedur postępowania w przypadku nagłego zatrzymania krążenia.

W ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego należy uwzględnić badania laboratoryjne, takie jak:

• lipidogram,
• glukozę na czczo,
• HbA1c przy określonych wskazaniach,
• kreatyninę z eGFR,
• elektrolity,
• w wybranych sytuacjach apolipoproteinę B,
• lipoproteiną(a) – oznaczoną przy najmniej raz w życiu.

Wskaźniki biochemiczne, takie jak, np. D-dimery, NT-proBNP czy troponiny nie są rutynowymi badaniami przesiewowymi dla każdego zdrowego piłkarza. Wykonuje się je w określonych sytuacjach klinicznych, na przykład przy występujących objawach kardiologicznych lub podejrzeniu konkretnej choroby.

Diagnostyka chorób układu krążenia nie powinna opierać się wyłącznie na wynikach badań krwi. Należy uwzględnić również postępowanie, takie jak:

• dokładny wywiad medyczny,
• badanie fizykalne,
• pomiar ciśnienia tętniczego krwi,
• spoczynkowe EKG.

Ponadto jeśli dotychczasowe wyniki badań albo objawy wskazują na potrzebę rozszerzenia diagnostyki wykonuje się echokardiografię (echo serca), próbę wysiłkową czy badanie Holtera.

Dla bezpieczeństwa zawodników ważny jest również dostęp do automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED, ang. Automated External Defibrillator) oraz regularne szkolenia z udzielania pierwszej pomocy.

Pilna pomoc medyczna jest potrzebne w przypadku zdarzeń, takich jak:

• ból lub ucisk w klatce piersiowej podczas wysiłku,
• omdlenie lub stan przedomdleniowy podczas aktywności,
• kołatanie serca,
• duszność nieadekwatna do obciążenia,
• nagły lub niewyjaśniony spadek tolerancji wysiłku,
• nagły obrzęk kończyn.

W sytuacji wystąpienia powyższych objawów należy natychmiast przerwać trening.

Metabolizm, dieta i stan odżywienia – jakie badania mogą być pomocne?

Węglowodany zgromadzone w postaci glikogenu mięśniowego i wątrobowego są najważniejszym źródłem energii podczas meczu. Niewystarczająca podaż energii i węglowodanów może ograniczać zdolność do wykonywania intensywnego wysiłku, zwłaszcza w końcowej części spotkania.

Badania krwi nie pozwalają jednak bezpośrednio określić zapasów glikogenu w mięśniach. W praktyce wykorzystuje się analizę jadłospisu zawodnika, uwzględniając ilość węglowodanów, czas posiłków, masę ciała, samopoczucie i plan treningowy.

W zależności od celu diagnostycznego można rozważyć:

1) kontrolę gospodarki węglowodanowej, obejmującą:

• glukozę na czczo,
• HbA1c,
• insulinę, jeśli istnieją wskazania kliniczne.

2) kontrolę funkcji tarczycy, obejmującą:

• TSH,
• fT4,
• fT3.

3) ocenę stanu odżywienia i możliwych niedoborów, objemującą:

• morfologię,
• ferrytynę i pozostałe parametry gospodarki żelazowej,
• witaminę B12 i kwas foliowy,
• witaminę D,
• białko całkowite i albuminę w określonych sytuacjach klinicznych.

4) ocenę funkcji wątroby i mięśni, obejmującą:

• ALT,
• AST,
• GGTP,
• CK.

5) ocenę funkcji nerek i nawodnienia, obejmującą:

• kreatyninę,
• eGFR,
• elektrolity,
• badanie ogólne moczu.

Należy podkreślić, że albumina i białko całkowite nie są wskaźnikami jakości diety. Na ich stężenie wpływają między innymi nawodnienie, stan zapalny oraz choroby wątroby i nerek.

U zawodników obu płci należy brać pod uwagę możliwość zbyt niskiej dostępności energii, zwłaszcza jeśli pojawiają się zaburzenia hormonalne, częste urazy, pogorszenie odporności, spadek masy ciała, obniżenie wydolności lub przewlekłe zmęczenie. Konsensus Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego wskazuje, że niska dostępność energii może wpływać na wiele obszarów zdrowia i wydolności, ale jej rozpoznanie wymaga szerokiej diagnostyki, a nie pojedynczego wyniku badania.

FAQ – badania dla piłkarzy

Podsumowanie

Badania laboratoryjne dostarczają wartościowych informacji o zdrowiu, gospodarce żelazowej, funkcji nerek i wątroby, stanie zapalnym, nawodnieniu oraz odpowiedzi mięśni na obciążenie. Ich znaczenie zależy jednak od właściwego doboru zakresu wskaźników biochemicznych i warunków pobrania próbki krwi.

Piśmiennictwo:

1. Collins J., Maughan R.J., Gleeson M. i in. UEFA expert group statement on nutrition in elite football. Br J Sports Med, 2021, 55(8), 416,

2. Mountjoy M., Ackerman K.E., Bailey D.M. i in. 2023 International Olympic Committee’s consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport. Br J Sports Med, 2023, 57(17), 1073-1097,

3. Sarmento H. Martinho D.V., Gouveia E.R. i in. The Influence of Playing Position on Physical, Physiological, and Technical Demands in Adult Male Soccer Matches: A Systematic Scoping Review with Evidence Gap Map. Sports Medicine, 2024, 54, 2841-2864,

4. Silva H., Nakamura F.Y., Loturco I. i in. A comparison of GPS-based absolute and relative thresholds in elite soccer players. Biol Sport, 2024, 41(3), 223-230,

5. Stein R., Baggish A.L. i Milani M. The 2026 FIFA Consensus on Cardiac Screening and Emergency Action Planning in Adult Professional Football. Eur J Prev Cardiol, 2026, zwag202,