Duszność po wysiłku fizycznym może wystąpić u pacjentów ze zdiagnozowaną astmą w trakcie samych ćwiczeń jak i po ich zakończeniu. Sytuacja ta może dotyczyć zarówno osób dorosłych jak i dzieci. Z artykułu dowiesz się, czym jest astma wysiłkowa, jakie są jej przyczyny, sposób leczenia i jakie inne objawy mogą jej towarzyszyć. Podpowiadamy, jaka dyscyplina sportu jest odpowiednia w astmie oskrzelowej oraz o czym warto pamiętać przed treningiem.
Spis treści:
- Co to jest astma wysiłkowa? Charakterystyka
- Astma wysiłkowa – objawy u dorosłych i dzieci
- Astma wysiłkowa – przyczyny powstawania
- Astma wysiłkowa – rozpoznanie
- Astma wysiłkowa – leczenie
- Astma wysiłkowa a sport – o czym pamiętać?
- Jak zapobiegać napadom astmy wysiłkowej?
Co to jest astma wysiłkowa? Charakterystyka
Astmie oskrzelowej towarzyszy odwracalny skurcz oskrzeli, występujący zwykle po ćwiczeniach (lub w trakcie), i ustępuje samoistnie po 30-45 minutach. Głównym czynnikiem, który wywołuje astmę wysiłkową, jest aktywność fizyczna.
Obok pojęcia astma wysiłkowa funkcjonuje też określenie: bronchospazm powysiłkowy.
Ważne pojęcia: EIB – bronchospazm powysiłkowy, ang. exercise-induced bronchospasm, EIA – astma wysiłkowa, ang. exercise-induced asthma. |
Czy astma wysiłkowa to to samo, co bronchospazm powysiłkowy?
Bronchospazm powysiłkowy (EIB) to inaczej powysiłkowy skurcz oskrzeli. Jest częstym zjawiskiem u osób zmagających się z astmą, ale nie tylko. Symptom ten występuje także w innych przewlekłych schorzeniach oskrzeli przebiegających z ich nadreaktywnością. W literaturze fachowej obie definicje są stosowane wymiennie.
Powysiłkowy skurcz oskrzeli – częstość występowania
Jak często występuje powysiłkowy skurcz oskrzeli?
Szacuje się, że dotyka on 50-80% pacjentów chorych na astmę oskrzelową, która nie jest właściwie kontrolowana przez odpowiednie leki. Dotyka on również do 20% pacjentów bez astmy.
Astma wysiłkowa – objawy u dorosłych i dzieci
Podstawowym objawem jest duszność powysiłkowa – wiąże się ze wzrostem oporu dróg oddechowych (na skutek ich skurczu), co zaburza obustronny przepływ powietrza – zarówno wdech, jak i wydech.
Mogą wystąpić również inne objawy, takie jak:
- kaszel i „uczucie zatykania”,
- świszczący oddech,
- wydłużony wydech,
- uczucie ucisku w klatce piersiowej,
- uczucie ciężaru w klatce piersiowej,
- zła tolerancja wysiłku,
- tachykardia.
Czynniki sprzyjające wystąpieniu skurczu oskrzeli w astmie wysiłkowej to:
- niska temperatura powietrza,
- suchość powietrza.
Astma wysiłkowa – przyczyny powstawania
Wysiłek fizyczny wiąże się ze wzrostem wentylacji minutowej i zwiększoną częstością oddechów. Do oskrzeli dostaje się dużo suchego i nieogrzanego powietrza w wyniku oddychania przez usta. Dodatkowo wysiłkowi fizycznemu towarzyszy zwiększona aktywność reaktywnych form tlenu.
Do tej pory wytypowano następujące teorie wyjaśniające przyczyny powstawania astmy oskrzelowej:
Teoria osmotyczna
Wzmożona wentylacja prowadzi do odwodnienia komórek oskrzeli, co wpływa na wzrost osmolarności śluzu i surfaktantu. Może to prowadzić do nasilonej produkcji mediatorów stanu zapalnego – leukotrientów i prostaglandyn, a także nasilonej degranulacji komórek tucznych uwalniających histaminę.
Warto podkreślić, że histamina, niektóre prostaglandyny i leukotrienty to silne stymulatory skurczu mięśni gładkich w oskrzelach.
Teoria naczyniowa
Chłodne powietrze, które dostaje się do płuc, powoduje skurcz naczyń krwionośnych w celu ograniczenia utraty ciepła. Po wysiłku ulegają one ponownemu rozszerzeniu, co wywołuje przekrwienie i obrzęk błony śluzowej. To z kolei może przyczynić się do wystąpienia skurczu mięśniówki gładkiej oskrzeli i zwężenia ich światła, a zatem zaburzeń wentylacji.
Przypuszcza się, że istotny wpływ na wystąpienie bronchospazmu powysiłkowego ma również impulsacja aferentna z zakończeń nerwów czuciowych. Ulegają one pobudzeniu m.in. na skutek odwodnienia.
Astma wysiłkowa – rozpoznanie
Astma wysiłkowa jest obecna wtedy, gdy wysiłek fizyczny jest jedynym czynnikiem wywołującym napad astmatyczny.
Podstawą do rozpoznania astmy wysiłkowej jest pozytywny wynik testu prowokacji wysiłkiem.
![wybierz swój pakiet baner alab sport](https://alabsport.pl/blog/wp-content/uploads/2024/03/baner_alab_sport_wybierz_swoj_pakiet-jpg.webp)
Astma wysiłkowa – leczenie
W ramach leczenia wykorzystuje się różne grupy leków. Zależnie od wrażliwości pacjenta na leczenie są to leki rozszerzające oskrzela:
- szybko działające beta-2-mimetyki (SABA – salbutamol, fenoterol – działają przez ok. 3-4 godziny)
- długodziałający agoniści receptora beta-2 (LABA – salmeterol, formoterol – zapobiegają dusznościom do 12 godzin od podania).
Formoterol jest jednym z leków, który może być stosowany do przerywania napadów astmy wysiłkowej, ponieważ ma szybki początek działania.
Astma wysiłkowa a sport – o czym pamiętać?
W przypadku astmy wysiłkowej pacjent powinien pamiętać o:
- leku rozszerzającym oskrzela przeznaczonym do przerwania napadu duszności, który stosuje się przed treningiem,
- wykonaniu rozgrzewki,
- dostosowaniu treningu do możliwości fizycznych, warunków atmosferycznych i ograniczeń związanych z dusznością powysiłkową.
W przypadku treningu w niskiej temperaturze należy chronić górne drogi oddechowe i stosować maski ułatwiające ogrzanie powietrza. Zimno jest jednym z czynników, które może wyzwolić atak w astmie wysiłkowej.
Ryzyko EIB/EIA a dyscypliny sportowe
Pacjenci powinni również pamiętać o wyborze dyscyplin sportowych o małym „potencjale astmogennym”, jeśli zmagają się z niekontrolowaną dusznością.
Dyscypliny sportowe o różnym ryzyku powysiłkowego skurczu oskrzeli:
- tenis, gimnastyka, boks, golf, sztuki walki, – niskie ryzyko;
- piłka nożna, rugby, piłka ręczna, siatkówka, koszykówka, hokej na trawie, krykiet – średnie ryzyko;
- lekkoatletyka (biegi długodystansowe 5-10 km, bieg na 3 km z przeszkodami, maraton, sporty wysokogórskie, kolarstwo, narciarstwo biegowe, hokej na lodzie, łyżwiarstwo) – wysokie ryzyko.
Warto wiedzieć: Ćwiczenia fizyczne w przypadku niekontrolowanej astmy mogą wywołać napady duszności. Jednak regularna aktywność z odpowiednią farmakoterapią pomaga złagodzić przebieg bronchospazmu wysiłkowego, poprawić czynność płuc, jakość życia i ograniczyć stany zapalne, również u pacjentów z astmą. |
Jak zapobiegać napadom astmy wysiłkowej?
Istotną rolę zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu, pełni odpowiednia i wczesna diagnostyka. Należy też dążyć do wyeliminowania pierwotnej przyczyny EIB, a także ostrego i gwałtownego wzrostu wentylacji. Pomocne są specjalne maseczki ochronne z filtrami HEPA, które chronią przed zanieczyszczeniami i zimnem.
Astma oskrzelowa jest kłopotliwa szczególnie dla aktywnych sportowo pacjentów. Gdy po raz pierwszy doświadczysz duszności po ćwiczeniach, zgłoś się do lekarza i wykonaj odpowiednie badania (np. spirometrię). Dzięki diagnozie odpowiednio przygotujesz się do ćwiczeń i zminimalizujesz ryzyko wystąpienia duszności.
Opieka merytoryczna: lek. Mateusz Nawrocki
Piśmiennictwo
Jegier, A. Krawczyk, J. (2012) Wybrane Zagadnienia Medycyny sportowej. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
https://www.mp.pl/pacjent/astma/lista/91197,bronchospazm-wywolany-wysilkiem-czyli-astma-wysilkowa, dostęp 21/06/2024
https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.3.7, dostęp 21/06/2024
https://www.journalsmededu.pl/index.php/alergoprofil/article/download/44/40
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557554
https://www.termedia.pl/Astma-wysilkowa-i-powysilkowy-skurcz-oskrzeli-8211-diagnostyka-i-leczenie,8,2048,1,0.html
https://www.atsjournals.org/doi/full/10.1164/rccm.201303-0437ST?role=tab
https://karger.com/res/article/89/6/505/290180/Asthma-Bronchiale-and-Exercise-Induced
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4653278