Strzelanie, trzaski lub klikanie w kolanach mogą występować u sportowców, pracowników biurowych, osób starszych, dzieci, w tym u osób, które nie zgłaszają żadnych innych dolegliwości. Mogą jednak również świadczyć o problemach w obrębie kończyny dolnej. Dlatego ważne jest odróżnienie, kiedy trzask w kolanach ma charakter fizjologiczny, a kiedy może świadczyć o patologii.

Z tego artykułu dowiesz się, że:  – strzelanie (trzaski) w kolanach są częstym zjawiskiem, mogą mieć podłoże fizjologiczne i nie świadczyć o patologii; – patologiczne trzaski w kolanie najczęściej pojawiają się po urazie i występują z bólem lub obrzękiem; – przyczyną patologicznych dźwięków w kolanie mogą być choroby przewlekłe, np. choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego lub stany ostre, np. urazy więzadeł; – aktywność fizyczna bezpośrednio wpływa na stan stawów kolanowych, ale w zależności od przyczyny dolegliwości i dobranych metod treningowych może zarówno pomóc, jak i nasilić problem; – leczenie w niektórych przypadkach może wymagać zabiegu chirurgicznego, dlatego tak istotna jest szybka diagnostyka i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Spis treści:

1. Strzelające kolana, trzaski w kolanach – co to oznacza?
2. Dlaczego strzelają kolana? Najczęstsze niegroźne przyczyny
3. Strzelanie w kolanach przy zginaniu – czy to normalne?
4. Kiedy trzaski w kolanach mogą świadczyć o problemie?
   • Uszkodzenie łąkotki
   • Urazy więzadeł
   • Zespół pasma biodrowo-piszczelowego
   • Zespół fałdu maziowego (plica syndrome)
   • Niestabilność rzepki
5. Strzykające kolana a aktywność fizyczna. Na co zwrócić uwagę?
6. Kiedy zgłosić się do lekarza lub fizjoterapeuty?
7. Podsumowanie

Strzelające kolana, trzaski w kolanach – co to oznacza?

Dźwięki w obrębie kolana podczas powtarzających się wyprostów i zgięć kolan lub wykonywania określonych czynności, np. przysiadów na podłodze, to dość powszechny problem. W większości przypadków odgłos ten jest fizjologiczny. Jednak każda osoba doświadczająca tego problemu powinna być świadoma, że dźwięk może być jednym z objawów zmian patologicznych – może być bowiem powiązany np. ze zwiększonym ryzykiem choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, albo być pierwszym objawem choroby zwyrodnieniowej stawu rzepkowo-udowego. Patologiczny trzask wymaga diagnostyki przyczyn i odpowiedniego leczenia. Dlatego ważne jest, aby rozróżnić dźwięk fizjologiczny od patologicznego – wstępnie pomocne mogą być charakter dźwięku oraz moment jego pojawienia się.

Dźwięki w obrębie kolana opisuje się różnymi terminami, np.:

• „pęknięcie” używane jest do opisania nagłego, gwałtownego i dobrze odczuwalnego dźwięku w sytuacji kontuzji;
• „strzelanie” (nagły, bolesny trzask) może wystąpić w przypadku rozerwania korzenia zwyrodnieniowej łąkotki przyśrodkowej oraz uszkodzenia więzadeł krzyżowych lub pobocznych kolana;
• „przeskok” używany jest do opisu głośnego, pojedynczego dźwięku powstającego w wyniku uwolnienia się struktury działającej wcześniej przeciw oporowi;
• „klikanie” używane jest do opisania drobnego, pojedynczego dźwięku występującego podczas jednego cyklu wyprostu i zgięcia kolana; często kojarzone jest z uszkodzeniami łąkotki;
• terminy „tarcie” i „zgrzytanie” są używane do opisu ciągłego dźwięku drapania; zgrzytanie lub trzeszczenie jest częste w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego i zespołu bólu rzepkowo-udowego.

Dokładny początek dźwięku fizjologicznego jest często nieznany. Z kolei początek dźwięku patologicznego jest zwykle stosunkowo wyraźny. Początek dźwięku patologicznego można podzielić na ostry i przewlekły. Ostry początek dźwięku, któremu towarzyszy ból, może być spowodowany urazem łąkotki lub więzadła. Przewlekły dźwięk patologiczny może pojawiać się stopniowo i występować sporadycznie lub często, w zależności od przyczyny. Nawracające i przewlekłe dźwięki mogą być spowodowane starymi uszkodzeniami łąkotki, uszkodzeniem chrząstki, niestabilnością rzepki, zespołem bólu rzepkowo-udowego lub chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego.

Dlaczego strzelają kolana? Najczęstsze niegroźne przyczyny

Fizjologiczne przyczyny są jednym z najczęstszych wyjaśnień strzelania, klikania lub trzasków w kolanach. Pochodzenie takich dźwięków może być zróżnicowane i obejmuje m.in.:

• powstawanie lub pękanie drobnych pęcherzyków gazu w płynie maziowym – w niektórych przypadkach charakterystyczny trzask może wynikać ze zmian ciśnienia w jamie stawu i uwalniania gazów z płynu maziowego. Takie dźwięki mogą pojawiać się nawet przy braku zmian strukturalnych w stawie, nie są związane z bólem, nie ograniczają ruchomości i często występują podczas zginania, prostowania lub zmiany położenia kończyny;
• przeskakiwanie ścięgien lub więzadeł wokół kolana – więzadła i ścięgna położone w okolicy stawu kolanowego mogą lekko przesuwać się nad wyniosłością kostną, a następnie wracać na swoje miejsce, powodując kliknięcie lub trzask. Przykładem może być tzw. zespół trzaskającego kolana, który bywa związany m.in. ze ścięgnem mięśnia dwugłowego uda po bocznej stronie kolana;
• większą ruchomość łąkotki lub łąkotkę dyskowatą – u dzieci, szczególnie poniżej 10. roku życia, hipermobilna lub dyskowata łąkotka może powodować okresowe strzelanie i trzaskanie w kolanie bez wyraźnego bólu;
• przemieszczanie się struktur w okolicy podrzepkowej, np. ciała tłuszczowego Hoffy.

Strzelanie w kolanach przy zginaniu – czy to normalne?

Strzelanie, chrupanie lub trzaski w kolanach wymagają szczególnej uwagi lekarskiej i diagnostyki, jeśli towarzyszą im dodatkowe objawy, takie jak: ostry lub przewlekły ból w obrębie stawu, obrzęk lub opuchlizna, zaczerwienienie skóry, uczucie niestabilności kończyny albo trudności podczas chodzenia. Niepokojącym sygnałem jest również nagłe ograniczenie zakresu ruchu lub regularne uczucie blokowania wewnątrz kolana. Takie objawy mogą sugerować m.in. uszkodzenie łąkotki, więzadeł, chrząstki, procesy zapalne w obrębie stawu lub uszkodzenie struktur otaczających staw, np. torebki stawowej.

Więcej o tym przeczytasz w artykule: Uraz torebki stawowej – przyczyny, objawy, leczenie

U dzieci i nastolatków podobne odgłosy mogą czasem wynikać z okresu wzrostu, zmian napięcia mięśniowego, większej ruchomości stawów lub przejściowych zaburzeń kontroli ruchu. Nie zawsze oznaczają chorobę. Jeżeli jednak trzaski są bolesne, jednostronne, nasilają się, ograniczają aktywność albo towarzyszy im uczucie przeskakiwania lub blokowania, warto skonsultować dziecko ze specjalistą.

Kiedy trzaski w kolanach mogą świadczyć o problemie?

Patologiczne trzaski w kolanach mogą być związane m.in. z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego, zapaleniem stawów, uszkodzeniem łąkotki lub zerwaniem więzadeł krzyżowych. W takich przypadkach dźwiękom często towarzyszą ból, uczucie niestabilności, ograniczenie ruchu lub reakcja zapalna.

Uszkodzenie łąkotki

Uszkodzenia łąkotki często wynikają z dużego obciążenia kolana, zarówno podczas aktywności fizycznej, jak i codziennych czynności. Siły działające na łąkotki mogą działać w różnych kierunkach, co prowadzi do ich skręcania lub rozdzierania, szczególnie w głębokim przysiadzie przy jednoczesnym obciążeniu kolana. 

Występują także uszkodzenia zwyrodnieniowe, które są efektem wielokrotnie powtarzających się mikrourazów oraz postępujących zmian zwyrodnieniowych stawu kolanowego. 

Najczęstszymi objawami w uszkodzeniach łąkotki są ból oraz tkliwość, zwłaszcza przy głębokich przysiadach. Nagły, bolesny trzask może pojawić się szczególnie przy uszkodzeniu korzenia łąkotki, np. podczas lekkich aktywności, takich jak wchodzenie po schodach czy przysiad.

Urazy więzadeł

Urazy więzadeł również mogą objawiać się charakterystycznym, bolesnym trzaskiem w kolanie. Jest to jeden z typowych objawów urazu:

• więzadła krzyżowego przedniego, czyli ACL – klasyczny mechanizm takiego urazu to bezkontaktowa kontuzja. Pacjent często słyszy lub czuje wyraźny trzask, po którym szybko pojawiają się ból, obrzęk oraz uczucie niestabilności kolana;
• więzadła pobocznego piszczelowego, czyli MCL – pacjent może zgłaszać ostry lub przewlekły ból przyśrodkowego kolana. W przypadkach ostrych pacjent zazwyczaj potrafi opisać konkretne niedawne zdarzenie, które spowodowało początek bólu lub obrzęku, na przykład wydarzenie sportowe. Pacjent może usłyszeć lub poczuć trzaski w momencie urazu. 

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego jest częstą przyczyną bólu po bocznej stronie kolana u sportowców, zwłaszcza biegaczy i rowerzystów, ale może również występować u sportowców uprawiających tenis, piłkę nożną, narciarstwo i podnoszenie ciężarów. Powstaje głównie dlatego, że przy tego rodzaju aktywnościach następuje szybki i długotrwały ruch stawu kolanowego poprzez zgięcie i wyprost. Podczas badania palpacyjnego pasma biodrowo-piszczelowego i ruchu kolana lekarz może wyczuć trzeszczenie lub tarcie, zwłaszcza przy ograniczonym zakresie ruchu.

Więcej o tej dolegliwości przeczytasz w artykule: Kolano biegacza – wszystko, co musisz wiedzieć | ALAB sport

Zespół fałdu maziowego (plica syndrome)

Plica to fałd błony maziowej, który stanowi embrionalną pozostałość po rozwoju jamy stawu kolanowego. Plica patologiczna, charakteryzująca się stanem zapalnym, pogrubieniem i/lub zmniejszoną elastycznością, może powodować klinicznie istotny ból oraz uczucie przeskakiwania w kolanie.

Tarcie między fałdem maziowym przyśrodkowym a kłykciem przyśrodkowym kości udowej, występujące podczas codziennych czynności, może nasilać zmiany patologiczne w obrębie plicy przyśrodkowej i powodować objawy, takie jak stan zapalny błony maziowej, ból oraz bolesne klikanie. Dlatego trzeszczenie lub klikanie w okolicy przyśrodkowej kolana wymaga uwagi, jeśli jest bolesne lub nawracające.

Niestabilność rzepki

Niestabilność rzepki może wiązać się z dźwiękiem w kolanie, spowodowanym nadmierną ruchomością rzepki lub powrotem wcześniej podwichniętej rzepki na swoje miejsce podczas aktywnego lub biernego zgięcia i wyprostu kolana.

Innym częstym problemem w okolicy rzepki jest tendinopatia więzadła rzepki, nazywana potocznie kolanem skoczka.

Przeczytaj również:
>> Zwichnięcie rzepki – przyczyny, objawy i rozpoznanie
>> Zwichnięcie rzepki – leczenie, metody terapii

Strzykające kolana a aktywność fizyczna. Na co zwrócić uwagę?

Aktywność fizyczna bezpośrednio wpływa na stan stawów kolanowych – może działać pozytywnie, wzmacniając mięśnie, więzadła i inne struktury w obrębie kończyny dolnej, ale przy nieprawidłowym obciążeniu może również zwiększać ryzyko przeciążeń i kontuzji.

Poniżej kilka ogólnych wskazówek, o których warto pamiętać:

1. Bieganie zwiększa obciążenia działające na kończyny dolne, szczególnie w przypadku nieprawidłowej techniki biegu (w tym lądowania), niewłaściwego obuwia, źle dobranej powierzchni lub intensywności treningu. Znaczenie ma m.in. technika lądowania, aktualny poziom wytrenowania, program treningowy oraz to, czy aktywność ma formę marszu, marszobiegu czy regularnego biegania. 
2. Trening siłowy z dużymi obciążeniami może zwiększać obciążenie aparatu więzadłowego, ścięgien i stawów, zwłaszcza jeśli jest wykonywany bez odpowiedniej techniki, rozgrzewki oraz przerw na regenerację. W takich warunkach rośnie ryzyko przeciążeń, mikrourazów i stanów zapalnych, np. tendinopatii.
3. Masa ciała również ma znaczenie. Nadmierna masa ciała zwiększa obciążenie stawu kolanowego i może sprzyjać szybszemu rozwojowi zmian przeciążeniowych oraz zwyrodnieniowych. Dodatkowe znaczenie mogą mieć zaburzenia ustawienia kończyn, nieprawidłowa postawa lub nieprawidłowe wzorce ruchowe, które powodują nierównomierne rozłożenie obciążeń. Dlatego aktywność fizyczna w takim przypadku jest szczególnie zalecana jako sposób profilaktyki.
4. Dysbalans mięśniowy to kolejny czynnik ryzyka. Osłabienie mięśni uda, biodra lub pośladka może zaburzać kontrolę ustawienia kolana podczas ruchu i zwiększać przeciążenie wybranych struktur stawu. Rozwój siły mięśniowej, stabilizacji i koordynacji może zmniejszać ryzyko bólu oraz przeciążeń.

Dlatego w przypadku występowania jakichkolwiek dolegliwości w obrębie kolana warto rozsądnie podejść do wyboru aktywności fizycznej. Najlepiej zaczynać stopniowo, obserwować reakcję organizmu.

Warto również wykluczyć patologiczne przyczyny trzaskania w kolanie, ponieważ mogą one wpływać na dobór i stopień intensywności aktywności fizycznej. W tym celu pomocne mogą być badania laboratoryjne i konsultacja ze specjalistą, który oceni ich wynik, a w razie potrzeby pogłębi diagnostykę. 

Więcej o tym, jak wzmacniać staw kolanowy przeczytasz tu: Jak wzmocnić staw kolanowy? Ćwiczenia na kolana

Kiedy zgłosić się do lekarza lub fizjoterapeuty?

Jednym z kryteriów, wskazujących na to, czy trzask w kolanie jest fizjologiczny czy patologiczny (a więc taki, który wymaga szczegółowej diagnostyki) jest kwestia odczuwania bólu i/lub obrzęku/wysięku w stawie kolanowym. Ponadto trzask fizjologiczny zwykle nie ma związku z historią urazów, a jego charakter jest sporadyczny. 

Z kolei trzask patologiczny często wiąże się z bólem oraz obrzękiem/wysiękiem. Głośne „trzasknięcie” z bólem w momencie urazu zwykle może wskazywać na uszkodzenie więzadeł lub łąkotki. Trzeszczenie, przy braku historii urazu, może natomiast sugerować zmiany chrząstkowe w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego lub zapalne choroby stawów. 

W przypadku regularnego dźwięku przy zgięciu/wyproście kolana, bólu, obrzęku, uczucia niestabilności lub ograniczenia ruchu warto zgłosić się do specjalisty, który dobierze dalsze postępowanie w zależności od objawów, wieku, historii urazu oraz poziomu aktywności fizycznej.

Podsumowanie

Strzelanie i trzaski w kolanach to częste zjawisko. W większości przypadków dźwięk ma charakter fizjologiczny i zazwyczaj nie stanowi powodu do niepokoju. Trzaskom wskazującym na możliwą patologię w kolanie zwykle towarzyszą ból, wysięk, obrzęk lub historia urazu. Mogą one również występować często, nasilać się z czasem albo pojawiać się regularnie podczas określonych ruchów.

W przypadku nowego, nagłego, narastającego i/lub często powtarzającego się trzasku w kolanie warto skonsultować się ze specjalistą, ponieważ objaw ten może wskazywać na różne ostre lub przewlekłe dolegliwości w obrębie stawu kolanowego.

Bibliografia:

1. Song SJ, Park CH, Liang H, Kim SJ. Noise around the Knee. Clin Orthop Surg. 2018 Mar;10(1):1-8. doi: 10.4055/cios.2018.10.1.1. Epub 2018 Feb 27. PMID: 29564040; PMCID: PMC5851845.

2. McHugh CG, Matzkin EG, Katz JN. Mechanical symptoms and meniscal tear: a reappraisal. Osteoarthritis Cartilage. 2022 Feb;30(2):178-183. doi: 10.1016/j.joca.2021.09.009. Epub 2021 Sep 29. PMID: 34600120; PMCID: PMC8792212.

3. Heard WM, VanSice WC, Savoie FH 3rd. Anterior cruciate ligament tears for the primary care sports physician: what to know on the field and in the office. Phys Sportsmed. 2015 Nov;43(4):432-9. doi: 10.1080/00913847.2015.1092857. PMID: 26559706.