Artykuł powstał 02.05.2024 r., ostatnia aktualizacja: 10.06.2026 r.

Dla osób aktywnych fizycznie obserwacja parametrów krwi czy moczu jest istotną wskazówką nie tylko dotyczącą ich stanu zdrowia, ale często również dyspozycji sportowej. O tym, jakie znaczenie ma stężenie kreatyniny  u sportowców, jakie są objawy mogą być związane z jej nieprawidłowymi wartościami oraz co oznacza podwyższona kreatynina u sportowców, przeczytasz w tym artykule.

Spis treści:

1. Czym jest kreatynina i dlaczego bada się jej poziom?
2. Normy kreatyniny u osób dorosłych, dzieci i sportowców
3. Jakie są objawy podwyższonej kreatyniny we krwi?
4. Podwyższona kreatynina – możliwe przyczyny 
5. Najczęstsze przyczyny wysokiej kreatyniny u sportowców i osób aktywnych
6. Co oznacza i czym grozi podwyższona kreatynina? 
7. Jakie dodatkowe badania wykonać przy utrzymującej się wysokiej kreatyninie u osoby aktywnej fizycznie?
8. Jak przygotować się do badania poziomu kreatyniny?
9. Kiedy konieczna jest konsultacja lekarska?
10. FAQ. Kreatynina – często zadawane pytania

Czym jest kreatynina i dlaczego bada się jej poziom?

Kreatynina ​to organiczny związek azotowy, który ​powstaje w wyniku przemiany materii. Jest ostatecznym produktem metabolizmu ​kreatyny i jednocześnie jej bezwodnikiem. ​​​​​​Kreatynina j​est w całości wydalana przez nerki. Jej stężenie bada się w celu oceny stanu tego narządu.

Normy kreatyniny u osób dorosłych, dzieci i sportowców

Norma poziomu kreatyniny dla osób dorosłych mieści się w przedziale 53–115 µmol/l (0,6–1,3 mg/dl). Wartość referencyjna może nieco różnić się między laboratoriami ze względu na różnice w użytej metodzie lub aparaturze. 

Normy ​w populacji pediatrycznej ​przedstawiają się następująco: 

• ​​​dzieci <1. t. ż.: 40–82 µmol/l,​​​​ 
• ​​​​dzieci 1.–4. t. ż.: ​​15–49 ​​µmol/l,​​​​​ 
• dzieci do 1. roku życia: 6–23 µmol/l, 
• dzieci do 6. roku życia: 6–57 µmol/l, 
• dzieci do 12. roku życia: 6–74 µmol/l, 
• nastolatki do 18. roku życia: 6–100 µmol/l. 

Nie ma osobnych norm dla sportowców. Ich wyniki często mogą mieścić się w górnych wartościach prawidłowego zakresu lub być nieznacznie podwyższone. Z tego powodu tak ważne jest, aby przy analizie uzyskanych danych uwzględnić kontekst, czyli regularnie podejmowaną aktywność fizyczną czy obecność wyższej masy mięśniowej.

Jakie są objawy podwyższonej kreatyniny we krwi?

Podwyższona kreatynina we krwi może nie dawać żadnych objawów. Wówczas nieprawidłowości widoczne są jedynie w badaniach laboratoryjnych. Częściej zdarza się, że obecne są dolegliwości zależne od przyczyny nieprawidłowego wyniku kreatyniny. 

Możliwe objawy podwyższonej kreatyniny we krwi to: 

• zmiany w objętości wydalanego moczu ​(zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie​), 
• osłabienie i apatia, 
• brak apetytu, 
• nudności i wymioty, 
• bóle brzucha, 
• obrzęki, 
• rozdrażnienie i pobudzenie, 
• problemy ze snem, 
• uczucie duszności, 
• drgawki i porażenie mięśni. 

Objawy wskazujące na podwyższoną kreatyninę nigdy nie powinny być bagatelizowane. Konieczne jest zgłoszenie się do lekarza i wykonanie badań diagnostycznych. 

Podwyższona kreatynina – możliwe przyczyny 

Podwyższona kreatynina we krwi może wskazywać na zaburzenia pracy nerek. Mają one charakter przejściowy lub przewlekły. Rozwijają się na skutek m.in. odwodnienia, krwotoku, działania czynników toksycznych (np. niektórych leków – w tym przeciwbólowych), uszkodzenia mięśni, infekcji, niedrożności moczowodów. Na zaburzenia pracy nerek szczególnie narażone są osoby chorujące przewlekle – głównie na cukrzycę lub nadciśnienie tętnicze. 

Podwyższona kreatynina może być również skutkiem dużej masy mięśniowej, treningów siłowych lub zwiększonej podaży białka w diecie – wszystkie te czynniki są często winowajcami podwyższonych wyników kreatyny u osób regularnie trenujących.

Najczęstsze przyczyny wysokiej kreatyniny u sportowców i osób aktywnych

Sportowcy są tą grupą, u której incydentalnie mogą pojawiać się  podwyższone poziomy kreatyniny, np. w związku z udziałem w zawodach odbywających się w wysokich temperaturach, gdy  mogło dojść u nich do znacznego odwodnienia. Innym przypadkiem jest rywalizacja na długich dystansach, np. ultra, przy których dochodzi do znaczących uszkodzeń włókien mięśniowych, co pociąga za sobą również podwyższone stężenie kreatyniny.

Z drugiej strony, ze względu na swój skład ciała, w którym – w przypadku większości sportów – masa mięśniowa stanowi spory odsetek, są predysponowani do tego, by ich wyniki kreatyniny  były stale nieznacznie podwyższone. Do tego dochodzi jeszcze kwestia diety i suplementacji – u osób spożywających spore ilości białka oraz dostarczających dodatkowo kreatyny w formie suplementu, wyniki kreatyniny też mogą być podwyższone.

Z tego właśnie powodu wyniki badań należy zawsze skonsultować z lekarzem, który w interpretacji ​uwzględni​ wszystkie istotne czynniki, które mogą wpływać na dany parametr.

Co oznacza i czym grozi podwyższona kreatynina? 

Podwyższona kreatynina wymaga pozostania pod opieką lekarza i rozszerzenia diagnostyki w celu ustalenia przyczyny. Jest to niezwykle ważne, ponieważ utrzymujące się lub nawracające zaburzenia pracy nerek prowadzą do nieodwracalnego uszkodzenia tego narządu. Wówczas nie pracuje on prawidłowo, co przekłada się na złe funkcjonowanie całego organizmu. 

Uszkodzenie nerek​ może​ skutk​ować​ rozwojem przewlekłej niewydolności nerek. Rozpoznaje się ją, gdy zaburzenia ​budowy lub czynności nerek ​utrzymują się powyżej 3 miesięcy. Przebieg choroby zależy od stopnia zaawansowania i różni się między poszczególnymi chorymi. Zwykle początkowo nie występują żadne objawy. W miarę rozwoju schorzenia pojawiają się dolegliwości, takie jak m.in. niedokrwistość, zwiększon​a​ ​ilość ​oddawa​nego​ moczu, oddawanie moczu w nocy, nadciśnienie tętnicze, wtórna nadczynność przytarczyc, niewydolność serca. 

U osób aktywnych fizycznie, u których jak już zostało wspomniane mogą naturalnie występować podwyższone stężenie  kreatyniny, szczególną uwagę należy zwrócić na wyniki znacząco przekraczające normę, zwłaszcza uzyskiwane z zachowaniem odpowiednich warunków pomiarowych.

Przeczytaj też:
>> Analiza parametrów krwi u sportowców 
>> Co oznaczają skurcze nóg (łydek, stóp) w trakcie lub po bieganiu?

Jakie dodatkowe badania wykonać przy utrzymującej się wysokiej kreatyninie u osoby aktywnej fizycznie?

W przypadku sportowców ciekawym pomysłem na ocenę funkcji nerek wydaje się wykorzystanie cystatyny C, które może okazać się bardziej miarodajnym wskaźnikiem. Jej poziom nie jest związany z masą mięśniową czy stosowaną dietą, jak ma to miejsce w przypadku badania poziomu kreatyniny w surowicy. Można również wykonać oznaczenie kinazy kreatynowej. Sama w sobie nie jest parametrem oceniającym funkcję nerek, za to jej wysokie wyniki świadczą o uszkodzeniu mięśni, a to – za sprawą uwolnienia mioglobiny – może powodować podwyższone wyniki kreatyniny u osoby aktywnej fizycznie.

Jak przygotować się do badania poziomu kreatyniny?

Aby uzyskać miarodajne i wiarygodne wyniki badania poziomu kreatyniny, trzeba pamiętać o odpowiednim przygotowaniu do badania.

W związku z tym należy:

• bezpośrednio przed badaniem chwilę odpocząć,
• zgłosić się na badanie w godzinach porannych, na czczo, przed badaniem pijąc wyłącznie wodę,
• wykonywać badanie po przespanej nocy.

Należy unikać również forsownych ćwiczeń dzień przed pobraniem. U sportowców wyczynowych zachowanie tego warunku może być trudno, zwłaszcza u osób trenujących więcej niż raz dziennie. W takim przypadku dobrze byłoby wykonywać pomiary po mniej intensywnych i wymagających jednostkach.

Kiedy konieczna jest konsultacja lekarska?

W przypadku uzyskania znacząco przekroczonych norm kreatyniny (np. dwukrotnie) w badaniu, które nie było wykonywane zaraz po starcie czy szczególnie wymagającej jednostce treningowej, warto odwiedzić gabinet lekarski i skonsultować uzyskane wyniki. Dobrym wyborem będzie specjalista, który zajmuje się medycyną sportową lub ma styczność ze sportowcami i dzięki temu odpowiednio zinterpretuje wyniki.

FAQ. Kreatynina – często zadawane pytania

Sprawdź odpowiedzi na popularne pytania dotyczące kreatyniny.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk

Piśmiennictwo:

1. E. Janiszewska, E. Matter, J. Majda, Diagnostyka laboratoryjna funkcji nerek i jej rola w monitorowaniu pacjentów przyjmujących nowe doustne koagulanty lub środki kontrastowe, Lekarz Wojskowy 2022, nr 3, vol. 100, 165-171 
2. P.B. Szewczyk i in., Suplementy dla sportowców – część 1. Kreatyna, Farmacja Polska 2023, tom 79, nr 1, 41-53 
3. K. Życińska i in., Porównanie stężenia kreatyniny w surowicy krwi i wartości eGFR w ocenie funkcji nerek, Family Medicine & Primary Care Review 2008, 10, 3: 755–757 
4. M. Miklaszewska, Laboratoryjne wskaźniki czynności nerek – sposób oznaczania i wartość kliniczna, https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/badania-laboratoryjne/176082,laboratoryjne-wskazniki-czynnosci-nerek (dostęp 04.04.2024)
5. R. Małecki, Ostra niewydolność nerek, https://podyplomie.pl/wiedza/stany-nagle/310,ostra-niewydolnosc-nerek (dostęp 04.04.2024)
6.  A. Jazienicka-Kiełb i in., Przewlekła choroba nerek w praktyce lekarza POZ – diagnostyka, obraz kliniczny, postępowanie, Lekarz POZ 2/2022, 105-111
7. Wróblewski, K. Wpływ wysiłku fizycznego na funkcje nerek. Medycyna po Dyplomie. Vol 20, nr 10, październik 2011.
8. Fic, M., Kaplewska, M. Kreatynina na wyciągnięcie ręki. Nauki Przyrodnicze i Medyczne: Żywienie, sport oraz zdrowie. Lublin 2019, s. 8-17.