Ból mięśni, osłabienie siły mięśniowej i ciemny kolor moczu to symptomy, których nie warto ignorować. Mogą świadczyć o rabdomiolizie – rozpadzie komórek mięśniowych. Uwalniane do krwiobiegu substancje mogą prowadzić między innymi do ostrej niewydolności nerek, dlatego warto wiedzieć, jakie są przyczyny rozpadu mięśni oraz rozpoznać objawy rabdomiolizy.
| Z tego artykułu dowiesz się m.in., że: – rabdomioliza to zespół objawów spowodowanych ostrym uszkodzeniem komórek mięśni poprzecznie prążkowanych; – rozpad mięśni ma toksyczny wpływ na nerki i może prowadzić do ich ostrego uszkodzenia; – przyczynami rabdomiolizy są m.in. urazy, oparzenia, a ryzyko jej wystąpienia zwiększa przyjmowanie niektórych leków; – w celu rozpoznania rabdomiolizy wykonuje się pomiary stężenia kinazy kreatynowej (CK) we krwi. |
Spis treści:
- Co to jest rabdomioliza?
- Rabdomioliza i jej objawy – jak rozpoznać problem?
- Skąd bierze się rozpad mięśni i jakie są przyczyny rabdomiolizy?
- Rabdomioliza po treningu – kiedy wysiłek może być niebezpieczny?
- Jakie badania wykonać przy podejrzeniu uszkodzenia mięśni?
- Jak leczy się rabdomiolizę?
- Jak zmniejszyć ryzyko rabdomiolizy po treningu?
Co to jest rabdomioliza?
Rabdomioliza jest zespołem objawów, które wynikają z ostrego uszkodzenia mięśni. Rozpad komórek mięśni poprzecznie prążkowanych powoduje uwolnienie zawartości tych komórek do układu krążenia.
Dlaczego rabdomioliza może uszkadzać nerki?
Uwalniania do krwiobiegu mioglobina oraz inne metabolity komórkowe muszą zostać wydalone, a by to tego doszło, najpierw konieczne jest przefiltrowanie tych związków przez nerki. Ich nadmiar działa toksycznie na komórki cewek nerkowych oraz zatyka ich światło, co prowadzi do uszkodzenia nerek. Według różnych źródeł ostre uszkodzenie nerek rozwija się w 13–50% przypadków rabdomiolizy.
Dlaczego rabdomioliza jest groźna?
Rabdomioliza ma toksyczny wpływ na nerki. Nawet 15% przypadków ostrej niewydolności nerek może być efektem rabdomiolizy.
Rabdomioliza i jej objawy – jak rozpoznać problem?
Klasyczne objawy rabdomiolizy obejmują: ból, osłabienie mięśni oraz brunatne zabarwienie moczu.
Mogą wystąpić również takie symptomy jak: obrzęk, sztywność, skurcze i tkliwość zajętych mięśni, a także objawy reakcji ogólnoustrojowej na uwalniane metabolity, takie jak gorączka, tachykardia, nudności, wymioty.
Objawy takie jak skąpomocz, bezmocz, zaburzenia świadomości, hipowolemia czy wstrząs najczęściej związane są z rozwojem najcięższych powikłań rabdomiolizy, jakimi są ostre uszkodzenie nerek oraz DIC, czyli zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego.
Skąd bierze się rozpad mięśni i jakie są przyczyny rabdomiolizy?
Najczęstszymi przyczynami rabdomiolizy są urazy, leki i substancje toksyczne oraz intensywny wysiłek fizyczny.
Rozpad mięśni przyczyny urazowe i nieurazowe
Bezpośrednie uszkodzenie tkanki mięśniowej może być efektem wypadku komunikacyjnego, pobicia, przygniecenia, a także wystąpić w zespole ciasnoty przedziałów powięziowych, oparzenia czy przejściowego niedokrwienia. Również skrajna zmiana temperatury ciała może uruchomić kaskadę uszkodzenia mięśniowego, a także przypadki porażenia prądem elektrycznym. Do rabdomiolizy prowadzą również zatrucia tlenkiem węgla.
Leki, substancje i choroby, które mogą zwiększać ryzyko rabdomiolizy
Wśród leków, które mogą zwiększać ryzyko rabdomiolizy, wymieniane są środki powszechnie stosowane w psychiatrii i neurologii, takie jak leki przeciwdepresyjne (w tym popularne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny – SSRI), leki przeciwlękowe (szczególnie benzodiazepiny, barbiturany) oraz leki przeciwpsychotyczne. Inną grupą są środki takie jak inhibitory pompy protonowej, paracetamol, leki przeciwhistaminowe, a także sildenafil, lewofloksacyna, labetalol, azatiopryna.
Rabdomioliza może wystąpić w infekcjach o ciężkim przebiegu, szczególnie tych powikłanych wysoką gorączką, odwodnieniem, zaburzeniami elektrolitowymi czy wstrząsem septycznym. Najwięcej opisów literaturowych łączyło rabdomiolizę z zakażeniem bakteriami z rodzaju Legionella, wirusami grypy typu A i B, EBV, CMV i Coxsackie.
Rabdomioliza po treningu – kiedy wysiłek może być niebezpieczny?
W przeprowadzonych kontrolowanych badaniach wykazano, że po intensywnym wysiłku fizycznym stężenie kinazy kreatynowej wzrastało w surowicy krwi ponad normę u 88,5% badanych, a u 11,5% przekroczyło 10-krotnie górną granicę normy, co mieści się w przyjętym kryterium rozpoznania rabdomiolizy.
Jednak wysokie stężenie markera uszkodzenia mięśni szkieletowych, jakim jest kinaza kreatynowa, nie zawsze wiąże się z wystąpieniem objawów, a przebieg zespołu w badanych przypadkach był najczęściej subkliniczny i samoograniczający się oraz nie niósł za sobą żadnych groźnych powikłań. W związku z tym różnicowanie pomiędzy fizjologicznym wzrostem kinazy kreatynowej po wysiłku a rabdomiolizą powinno być rozpatrywane indywidualnie, na podstawie stanu klinicznego danego pacjenta.
Opisywane klinicznie przypadki rabdomiolizy powysiłkowej najczęściej powiązane są z długotrwałym marszem, bieganiem (maratony) oraz intensywnym treningiem grupowym (wojsko, trening pod okiem trenera). Wystąpienie rabdomiolizy w konkretnym przypadku jest trudne do przewidzenia i zależy od szeregu czynników: pogody, rodzaju wysiłku, przygotowania sportowego, uwarunkowań genetycznych.
Zakwasy a rabdomioliza – najważniejsze różnice
Zakwasy po treningu, które tak naprawdę są opóźnioną bolesnością mięśniową (DOMS), spowodowane są mikrourazami mięśni. Ich przyczyną jest intensywny trening a szczególnie faza ekscentryczna ruchu (ćwiczeń). W przebiegu rabdomiolizy uszkodzenia są zdecydowanie większe, a ich przyczyną jest nie tylko aktywność fizyczna, ale także szereg procesów chorobowych czy urazy.
Przy zakwasach odpowiednia regeneracja po treningu wiąże się ze zmniejszeniem dolegliwości bólowych, natomiast w przypadku rabdomiolizy istotne jest m.in. ustalenie przyczyny wystąpienia rozpadu mięśni i jej wyeliminowanie, aby zapobiec dalszym zniszczeniom struktur mięśniowych. Zakwasy nie są również groźne dla zdrowia, natomiast rabdomioliza może prowadzić do ciężkich powikłań.
Jakie badania wykonać przy podejrzeniu uszkodzenia mięśni?
Za złoty standard w rozpoznawaniu rabdomiolizy uznawane jest badanie stężenia kinazy kreatynowej (CK) w surowicy krwi. W zależności od źródła definicji, o rabdomiolizie możemy mówić, gdy obok charakterystycznych objawów uszkodzenia mięśni, obserwowany jest wzrost stężenia kinazy kreatynowej, który 5-10-krotnie przekracza górną granicę normy.
W badaniach laboratoryjnych krwi często stwierdza się również charakterystyczne zaburzenia elektrolitowe: hiperkaliemię, hiperkalcemię, hiperfosfatemię, hiperurykemię. Rabdomiolizie może towarzyszyć także podwyższone stężenie dehydrogenazy mleczanowej i aminotransferazy asparaginianowej (AST).
Jak leczy się rabdomiolizę?
Pacjent z rabdomiolizą wymaga hospitalizacji. Pierwszym krokiem jest wykrycie przyczyny powodującej uszkodzenie mięśni oraz – jeśli jest to możliwe – jej jak najszybsze usunięcie. W celu zwiększenia filtracji kłębuszkowej rozpoczyna się również intensywną dożylną płynoterapię. Stosuje się również alkalizujące mocz wodorowęglany oraz diurezę forsowaną przy użyciu 20% mannitolu.
Ważne jest ścisłe monitorowanie stanu ogólnego i parametrów laboratoryjnych, by w porę rozpoznać ewentualne powikłania. Jeśli pomimo stosowanej terapii dojdzie do istotnego uszkodzenia funkcji nerek, pacjent może wymagać leczenia nerkozastępczego.
Jak zmniejszyć ryzyko rabdomiolizy po treningu?
Ryzyko rozpadu mięśni po treningu lub skali nasilenia rabdomiolizy można zmniejszyć przede wszystkim poprzez odpowiednie przygotowanie treningowe, polegające m.in. na stopniowym zwiększaniu intensywności treningu. Ważne jest również odpowiednie nawodnienie, szczególnie przy długotrwałych jednostkach i tych realizowanych w wysokiej temperaturze.
Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk
Bibliografia:
1. Prygiel J, Potulska-Chromik A, Kostera-Pruszczyk A. Rabdomioliza – przyczyny, obraz kliniczny i postępowanie. Neurologia Dziecięca. 2017;26(53):55–61.
2. Młodożeniec P, Stec A, Bąkowski D, Wożakowska-Kapłon B. Ciężka postać rabdomiolizy po biegu górskim u chorego z podejrzeniem ostrego zespołu wieńcowego. Folia Cardiologica. 2017;12(3):298–302.
3. Ciepłucha, K. Rabdomioliza (rozpad mięśni) – co to za stan? Dostęp: 15.06.2026
https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/rabdomioliza-rozpad-miesni-co-to-za-stan/
4. Stompór T., Kochman P., Rabdomioliza, Medycyna Po Dyplomie, 3/2015.
