Zdrowie jamy ustnej często jest zaniedbane zarówno przez samych zawodników, jak i specjalistów medycyny sportowej. Tymczasem stan zębów i dziąseł ma bezpośrednie przełożenie na ogólną wydolność, procesy regeneracyjne i ryzyko kontuzji.

Z tego artykułu dowiesz się: – dlaczego u sportowców często występuje próchnica, erozja szkliwa i choroby przyzębia, – w jaki sposób intensywny wysiłek fizyczny wpływa na zdrowie zębów, – jak sportowcy powinni dbać o higienę jamy ustnej.

Spis treści:

1. Zdrowie jamy ustnej – dlaczego ma szczególne znaczenie u sportowców?
2. Higiena jamy ustnej a aktywność fizyczna – specyfika u osób trenujących
3. Jak dbać o zęby przy regularnym treningu?
4. Dieta sportowca a zdrowie jamy ustnej
5. Napoje izotoniczne i energetyczne a zęby u sportowców
6. Zdrowie jamy ustnej u sportowców. Podsumowanie
7. FAQ. Zdrowie jamy ustnej u sportowców – często zadawane pytania

Zdrowie jamy ustnej – dlaczego ma szczególne znaczenie u sportowców?

Sportowcy wyczynowi znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka chorób jamy ustnej ze względu na unikalne połączenie czynników dietetycznych i fizjologicznych. Badania przeprowadzone podczas Igrzysk Olimpijskich w Londynie wykazały, że aż 55% uczestników zmagało się z próchnicą, a 76% z zapaleniem dziąseł.

Najpoważniejszym zagrożeniem jest fakt, że nieleczone choroby zębów (np. próchnica głęboka) oraz tkanek przyzębia mogą wywoływać ogólnoustrojową reakcję zapalną. U sportowców poddanych ekstremalnym obciążeniom, wysokiemu poziomowi kortyzolu i okresowej immunosupresji (przejściowe osłabienie odporności), stany zapalne znacząco obniżają zdolność do regeneracji i zwiększają ryzyko urazów. Ból zęba jest wskazywany jako przyczyna spadku wydolności u nawet 18% zawodników.

Higiena jamy ustnej a aktywność fizyczna – specyfika u osób trenujących

Aktywność fizyczna zmienia środowisko jamy ustnej w sposób sprzyjający jej chorobom. Podczas intensywnego treningu dochodzi do:

• zmniejszenia przepływu śliny – odwodnienie, a także oddychanie przez usta podczas ćwiczeń prowadzą do suchości w jamie ustnej (kserostomii), co upośledza funkcje antybakteryjne i remineralizacyjne śliny,
• zmiany pH w jamie ustnej – na skutek obniżonego wydzielania śliny przy jednoczesnej ekspozycji na cukry proste i kwasy organiczne zawarte w pożywieniu dla sportowców,
• bruksizmu (mimowolnej, powtarzanej aktywności mięśni żuchwy) – stres związany z rywalizacją sprzyja nieświadomemu zaciskaniu szczęk, co prowadzi do ścierania zębów oraz bólów mięśni głowy i szyi.

Jak dbać o zęby przy regularnym treningu?

Tradycyjna higiena jamy ustnej może być niewystarczająca dla ochrony zębów sportowca. Zalecenia dla tej grupy obejmują:

• stosowanie pasty z wysoką zawartością fluoru – w przypadkach częstego spożycia węglowodanów prostych, rekomenduje się pasty o stężeniu fluoru w wysokości 2800 ppm lub więcej,
• unikanie płukania ust po myciu zębów – aby zmaksymalizować wchłanianie fluoru, nie należy intensywnie płukać ust wodą bezpośrednio po szczotkowaniu,
• stosowanie pasty fluorkiem cyny – wykazują one wyższą skuteczność w ochronie przed erozją niż preparaty jednoskładnikowe (z samym fluorem, bez cyny),
• czyszczenie przestrzeni między zębami – np. za pomocą nici dentystycznej, aby dokładnie usunąć resztki jedzenia i zredukować pojawienia się stanu zapalnego przyzębia.

Dla zdrowia zębów, poza właściwą higieną jamy ustnej, ważna jest również odpowiednia dieta.

Dieta sportowca a zdrowie jamy ustnej

Żywienie sportowców ma na celu przede wszystkim poprawę wydolności. W diecie dominują produkty węglowodanowe, w tym zawierające cukry proste, np. batony, żelki i owoce suszone. Lepka konsystencja tych produktów sprawia, że długo zalegają one na powierzchni zębów, stanowiąc dobrą pożywkę dla bakterii z gatunku Streptococcus mutans, które są związane z rozwojem próchnicy. Dodatkowo, niedobory białka lub nadmiar wielonienasyconych kwasów tłuszczowych mogą sprzyjać rozwojowi zapalenia dziąseł.

Przeczytaj również:
>> Węglowodany w diecie sportowca
>> Dieta młodego sportowca. Przykładowy jadłospis, zasady żywienia

Napoje izotoniczne i energetyczne a zęby u sportowców

Napoje dedykowane dla sportowców są jednym z głównych winowajców erozji szkliwa. Ich niska wartość pH (kwasowość) bezpośrednio przyczynia się do rozpuszczania minerałów zawartych w szkliwie zębów. Aby zminimalizować ten proces, należy po spożyciu kwaśnego napoju niezwłocznie przepłukać jamę ustną czystą wodą lub mlekiem. Dzięki czemu szybciej dojdzie do zneutralizować pH. Ważne jest również, aby nie szczotkować zębów natychmiast po spożyciu kwaśnych produktów, ponieważ rozmiękczone szkliwo jest wtedy najbardziej podatne na ścieranie mechaniczne.

Zdrowie jamy ustnej u sportowców. Podsumowanie

Sportowcy powinni z należytą dbałością dbać o zdrowie jamy ustnej. Prawidłowa technika czyszczenia zębów i stosowanie odpowiednich past, szczoteczek i innych przyborów do higieny jamy ustnej pozwala na zmniejszenie ryzyka rozwoju próchnicy i innych chorób zębów i dziąseł. Regularne przeglądy stomatologiczne, szczególnie w okresie przedsezonowym, pozwalają na wczesne wykrycie problemów i uniknięcie nagłego bólu zęba podczas treningu czy zawodów.

FAQ. Zdrowie jamy ustnej u sportowców – często zadawane pytania

Piśmiennictwo:

1. SchulzeA. i Busse M. Sports Diet and Oral Health in Athletes: A Comprehensive Review. Medicina (Kaunas), 2024, 60(2), 319
2. JúdiceA., BotelhoJ., Machado V. i in. Sports dentistry intricacies with season-related challenges and the role of athlete-centered outcomes. ront Oral Health, 2025, 6, 1531653.
3.  KhanK., QadirA., Trakman G. i in. Sports and Energy Drink Consumption, Oral Health Problems and Performance Impact among Elite Athletes, Nutrients, 2022, 14(23), 5089.