Współczesny sport stawia wysokie wymagania wobec stanu funkcjonalnego organizmu sportowców. Intensywne obciążenia fizyczne i psychoemocjonalne, charakterystyczne dla procesu treningowego oraz rywalizacji sportowej, mogą prowadzić do rozwoju zmęczenia, obniżenia wydolności i zwiększenia ryzyka urazów. W związku z tym ważne jest korzystanie z metod wspierających regenerację, wśród których znajduje się presoterapia.

Z tego artykułu dowiesz się, że:   – presoterapię wykonuje się za pomocą specjalnego urządzenia, które tworząc rytmiczny ucisk tkanek i mięśni stymuluje odpływ limfy; – presoterapie szeroko wykorzystuje się w sporcie jako metodę regeneracji, zmniejszenia sztywności mięśni, profilaktyki zakwasów; – czas trwania sesji presoterapii zależy od wybranego programu, celu zabiegu oraz obszaru ciała poddawanego terapii; – w celu osiągnięcia spodziewanych efektów presoterapia powinna stanowić uzupełnienie podstawowych czynników wpływających na regenerację (nawodnienie, odżywienie, sen).

Spis treści:

1. Co to jest presoterapia?
   • Czy presoterapia jest tym samym co drenaż limfatyczny mechaniczny?
2. Presoterapia – na czym polega zabieg i jak wygląda?
3. Presoterapia w sporcie, jakie przynosi efekty?
   • Czy presoterapia skraca czas regeneracji po wysiłku fizycznym?
4. Presoterapia w sporcie – kiedy może być najbardziej przydatna?
5. Czy presoterapia działa na zakwasy i DOMS?
6. Presoterapia a obrzęk i uczucie ciężkich nóg po wysiłku
7. Presoterapia przeciwwskazania – kto i kiedy nie powinien korzystać z zabiegu?
8. Skutki uboczne presoterapii
9. Podsumowanie

Co to jest presoterapia?

Presoterapia to metoda terapeutyczna polegająca na zastosowaniu urządzenia, które wytwarza kontrolowany ucisk na określone obszary ciała. W odróżnieniu od zwykłej odzieży kompresyjnej lub bandaży, systemy do presoterapii działają za pomocą pompy, która wtłacza powietrze do specjalnych mankietów z określoną siłą i częstotliwością. W ten sposób naśladowana jest praca mięśni, co może stymulować krążenie krwi i wspierać jej przepływ od stóp w kierunku serca.

Początkowo urządzenia tego typu były wykorzystywane w szpitalach, m.in. w celu zmniejszania obrzęków oraz profilaktyki zakrzepicy. Z czasem zaczęto stosować je również w sporcie, jako jedną z metod wspomagających regenerację po wysiłku. Współczesne urządzenia umożliwiają ustawienie indywidualnych parametrów zabiegu oraz oddziaływanie na poszczególne obszary kończyn dolnych dzięki kilku komorom powietrznym.

System do presoterapii składa się najczęściej z kompresora oraz nadmuchiwanych mankietów, przypominających specjalne nogawki lub „buty”, które zakłada się na ciało. Sprężone powietrze naprzemiennie wypełnia i opróżnia komory, tworząc rytmiczny ucisk tkanek i mięśni. Może to wspierać przepływ krwi i limfy, zmniejszać obrzęki, uczucie ciężkości nóg, zmęczenie oraz sztywność mięśniową.

W prawidłowo przeprowadzonym zabiegu ucisk powinien być największy w dolnych częściach kończyn i stopniowo zmniejszać się ku górze. Taki kierunek działania sprzyja fizjologicznemu przepływowi krwi żylnej i limfy.

Czy presoterapia jest tym samym co drenaż limfatyczny mechaniczny?

Drenaż limfatyczny to szersze pojęcie. Może być wykonywany ręcznie przez terapeutę (drenaż limfatyczny manualny, np. z wykorzystaniem bandaży) – albo za pomocą urządzenia (drenaż limfatyczny mechaniczny). Presoterapia to właśnie jedna z metod drenażu limfatycznego mechanicznego.

Presoterapia – na czym polega zabieg i jak wygląda?

Układ limfatyczny odgrywa ważną rolę w ochronie immunologicznej organizmu, transporcie komórek odpornościowych, przetwarzaniu składników odżywczych oraz usuwaniu zbędnych produktów przemiany materii. W odróżnieniu od układu krwionośnego układ limfatyczny nie ma własnej pompy – przepływ limfy zależy między innymi od pracy mięśni, ruchu ciała i zmian ciśnienia w tkankach. Presoterapia wytwarza zewnętrzny nacisk, który może wspierać przepływ krwi żylnej i limfy oraz ułatwiać usuwanie produktów przemiany materii z organizmu.

Sesja presoterapii przebiega według określonego protokołu i składa się zazwyczaj z kilku etapów:

• Przygotowanie – pacjent zakłada specjalne mankiety na nogi, brzuch i/lub ręce.
• Podłączenie do urządzenia – mankiety są podłączane do aparatu terapeutycznego.
• Ustawienie programu – specjalista dobiera tryb pracy urządzenia zgodnie z celem zabiegu i obszarem poddawanym terapii, np. w celu zmniejszenia obrzęków, uczucia ciężkości nóg lub wsparcia regeneracji po wysiłku.
• Cykle kompresji i dekompresji – aparat naprzemiennie wypełnia i opróżnia komory mankietów, tworząc fazy ucisku i rozluźnienia, które oddziałują na skórę, tkanki podskórne i mięśnie.

Czas trwania sesji presoterapii zależy od wybranego programu, celu zabiegu oraz obszaru ciała poddawanego terapii. W badaniach naukowych najczęściej analizowane są protokoły trwające około 20–30 minut, z ciśnieniem na poziomie około 80 mmHg.

Presoterapia w sporcie, jakie przynosi efekty?

Aktywność fizyczna, zwłaszcza na poziomie rywalizacyjnym, powoduje wiele zmian w ludzkim ciele. Po intensywnym wysiłku może dojść do mikrouszkodzeń komórek mięśniowych, z których uwalniane są m.in. kinaza kreatynowa (CK), dehydrogenaza mleczanowa oraz metabolity. W takich przypadkach można obserwować obniżoną wydajność, szybsze zmęczenie mięśni, zmniejszenie zakresu ruchu oraz ból w miejscach przeciążonych.

Aby zwiększyć zdolność do ćwiczeń oraz zmniejszyć ryzyko urazów, ważnym elementem jest monitorowanie poziomu tych wskaźników W ALAB Sport ten i inne parametry pozwalające ocenić stan zapalny mięśni znajduje się m.in. w pakiecie Regeneracja Biegacza.

Ponadto pomocne będzie stosowanie metod wspierających biologiczną regenerację organizmu. Ich celem jest m.in. usprawnienie usuwania produktów przemiany materii oraz odbudowa zapasów energii potrzebnych do pracy mięśni. Wśród takich metod w ostatnich latach dużą uwagę poświęca się terapii kompresyjnej.

W badaniach nad presoterapią jako możliwe korzyści wskazuje się na:

• zmniejszenie sztywności tkanek miękkich po treningu;
• wspomaganie obniżania podwyższonego poziomu mleczanu po wysiłku;
• zmniejszenie uczucia zmęczenia;
• redukcję obrzęku;
• łagodzenie skutków obniżenia siły mięśniowej bezpośrednio po treningu. W niektórych badaniach pojawiają się nawet doniesienia o istotnym zwiększeniu siły mięśniowej po presoterapii. Przyrost możliwości siłowych mięśni może być związany z poprawą ich ukrwienia oraz aktywacją procesów metabolicznych pod wpływem presoterapii. Przykładowo opisywano poprawę parametrów siłowych mięśni kończyn dolnych u piłkarzy oraz poprawę szybkości biegu na 400 m;
• zmniejszenie opóźnionej bolesności mięśniowej po ćwiczeniach, czyli tzw. DOMS;
• wpływ na wybrane parametry układu krążenia, takie jak tętno czy ciśnienie tętnicze, choć znaczenie tych zmian wymaga ostrożnej interpretacji;
• poprawę subiektywnych wskaźników samopoczucia sportowców. Oznacza to, że sportowcy odczuwali poprawę ogólnego stanu oraz większy komfort po zabiegu. Poprawa samopoczucia po procedurze może sprzyjać zwiększeniu motywacji do treningów i osiąganiu lepszych wyników sportowych.

Wskazuje się również, że presoterapia może wpływać na wybrane parametry układu sercowo-naczyniowego. W niektórych badaniach po zabiegu obserwowano statystycznie istotny wzrost tętna spoczynkowego oraz skurczowego ciśnienia tętniczego. Zmiany te mogą świadczyć o reakcji układu krążenia na bodziec mechaniczny, jednak nie należy interpretować ich jednoznacznie jako efektu korzystnego u każdej osoby. U pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi, nadciśnieniem tętniczym lub innymi obciążeniami zdrowotnymi taki efekt może być niepożądany, dlatego w takich przypadkach presoterapia powinna być wcześniej skonsultowana ze specjalistą.

Czy presoterapia skraca czas regeneracji po wysiłku fizycznym?

Badania wskazują, że presoterapia może przyczyniać się do skrócenia odczuwanego czasu regeneracji po wysiłku fizycznym, szczególnie w połączeniu z innymi czynnikami, takimi jak odpowiednie nawodnienie, odżywianie i sen. W jednym z badań ponad połowa zawodników piłki nożnej wskazała, że stosowanie presoterapii przyspiesza regenerację (odczucia subiektywne). Obiektywne dane sugerują natomiast, że regularne stosowanie presoterapii może łagodzić skutki zmęczenia wywołanego treningiem, a jednocześnie poprawiać regulację hemodynamiczną i subiektywną regenerację u zawodników.

Więcej o innych metodach przyspieszenia regeneracji przeczytasz w artykułach:
>> Rolowanie mięśni – jakie daje efekty?
>> Regeneracja mięśni po treningu

Presoterapia w sporcie – kiedy może być najbardziej przydatna?

Presoterapia może być szczególnie przydatna dla sportowców, którzy dążą do maksymalnej efektywności treningowej. Tego typu urządzenia pomagają „pobudzić” mięśnie przed wysiłkiem bez aktywnego udziału samego ćwiczącego, a po treningu mogą wspierać usuwanie nadmiaru płynów i produktów przemiany materii z kończyn dolnych, ograniczając uczucie zastoju, bolesności i sztywności. W analizowanych badaniach najczęściej wymieniani są piłkarze, biegacze i sportowcy dyscyplin wytrzymałościowych, ale presoterapia może przynosić korzyści również sportowcom innych dyscyplin.

Warto jednak pamiętać, że presoterapia to tylko jedna z metod regeneracji. W przypadku sportowców szczególnie ważne jest uwzględnianie również innych, niezbędnych narzędzi wspierających ten proces, takich jak odpowiednie nawodnienie, odżywianie, sen oraz właściwe planowanie obciążeń treningowych.

Możliwość stosowania presoterapii, czas jej trwania oraz porę jej wykorzystania warto omówić z trenerem i specjalistą, aby włączyć tę metodę regeneracji bez zakłócania planu i celów treningowych.

Czy presoterapia działa na zakwasy i DOMS?

DOMS, czyli opóźniona bolesność mięśniowa po wysiłku, jest częstym doświadczeniem u sportowców. Jego objawy mogą obejmować sztywność mięśni, tkliwość, dyskomfort, a czasem także silniejszy ból. DOMS jest szczególnie widoczny na początku sezonu sportowego, gdy sportowcy wracają do treningów po okresie zmniejszonej aktywności, a także wtedy, gdy po raz pierwszy wykonują określony rodzaj wysiłku, niezależnie od pory roku. DOMS może negatywnie wpływać na wyniki sportowe poprzez zmniejszenie zakresu ruchu w stawach, obniżenie maksymalnej siły mięśniowej oraz nasilenie odczucia bólu.

Zmniejszenie opóźnionej bolesności mięśniowej po ćwiczeniach, czyli tzw. DOMS, jest jednym z najczęściej dostrzeganych i najbardziej pożądanych efektów presoterapii. W jednym z badań po 48 godzinach zaobserwowano istotny efekt presoterapii w zakresie zmniejszenia dolegliwości. Podkreśla się jednak, że jest to raczej metoda uzupełniająca regenerację, a nie samodzielny sposób leczenia bólu mięśniowego po wysiłku. Więcej o innych metodach łagodzenia zakwasów po treningu przeczytasz w artykule: Zakwasy po treningu – przyczyny i skuteczne metody łagodzenia

Presoterapia a obrzęk i uczucie ciężkich nóg po wysiłku

Presoterapia jest również uznawana za stosunkowo skuteczną metodę zmniejszania obrzęku oraz uczucia ciężkości nóg występujących po wysiłku. W badaniu podkreślono, że zastosowanie presoterapii było bezpieczne i skuteczne w zmniejszaniu bólu nóg i obwodu nóg w porównaniu z naturalnym leżącym odpoczynkiem. Efekt ten może wynikać ze wspierania przepływu limfy i ułatwiania odprowadzania nadmiaru płynów z tkanek. Badania wskazują również, że stosowanie kompresji wieczorem może być pomocne przy zespole niespokojnych nóg.

To również może Cię zainteresować:
>> Co oznaczają skurcze nóg (łydek, stóp) w trakcie lub po bieganiu?

Presoterapia przeciwwskazania – kto i kiedy nie powinien korzystać z zabiegu?

Presoterapia wspomaga przepływ limfy i wywiera wpływ na układ sercowo-naczyniowy, dlatego nie powinna być wykonywana u osób z niektórymi chorobami i stanami wymagającymi wcześniejszej konsultacji ze specjalistą. Do najważniejszych przeciwwskazań należą m.in.:

• choroby serca, szczególnie niewyrównana niewydolność serca;
• niewydolność nerek i obrzęki związane z chorobami nerek;
• zakrzepica lub zakrzepowe zapalenie żył;
• choroby nowotworowe, zwłaszcza w trakcie aktywnego leczenia;
• cukrzyca;
• choroby skóry, rany, oparzenia, infekcje lub aktywne zmiany skórne w miejscu zabiegu;
• ostre stany zapalne lub infekcje;
• obrzęki bez zdiagnozowanej przyczyny.

Nie wszystkie przeciwwskazania mają charakter bezwzględny. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić wykonanie presoterapii, jednak podczas wizyty należy poinformować specjalistę o wszelkich współistniejących chorobach i dolegliwościach.

Skutki uboczne presoterapii

Jeżeli nie ma przeciwwskazań, a zabieg jest przeprowadzany prawidłowo, zwykle nie powoduje on problemów. Warto jednak pamiętać, że presoterapia, oprócz pozytywnych efektów, może czasem wywoływać również działania niepożądane. Do możliwych skutków ubocznych należą:

• częstsze oddawanie moczu – związane ze zwiększonym usuwaniem płynów z organizmu;
• uszkodzenie drobnych naczyń krwionośnych i pojawienie się siniaków – możliwe przy zbyt intensywnym ucisku na tkanki;
• rozszerzenie naczyń krwionośnych i wzrost ciśnienia tętniczego – jako czasowa reakcja związana ze zwiększonym przepływem krwi i odpowiedzią naczyń.

Takie efekty mogą pojawiać się w zależności od indywidualnych cech organizmu oraz parametrów zastosowanych podczas zabiegu.  

Sprawdź też:
>> Sen jako element regeneracji u sportowców
>> Sauna po treningu jako element regeneracji u sportowców

Podsumowanie

Badania wskazują, że presoterapia może wywierać działanie tonizujące na organizm, wpływając przede wszystkim na pracę układu sercowo-naczyniowego, możliwości siłowe mięśni oraz subiektywne samopoczucie. Poprawa krążenia, napięcia naczyń i mięśni obserwowana po sesjach presoterapii może tworzyć korzystne warunki do zwiększenia efektywności procesu treningowego i poprawy wyników sportowych. Włączenie presoterapii do kompleksowych działań regeneracyjnych może być pomocnym narzędziem wspierającym przygotowanie fizyczne oraz profilaktykę przeciążeń i urazów. Warto jednak pamiętać, że podstawy regeneracji po treningu to sen i odpowiednia dieta. Dodatkowe metody mogą być jedynie uzupełniające.

Bibliografia:

1. Wiśniowski P, Cieśliński M, Jarocka M, Kasiak PS, Makaruk B, Pawliczek W, Wiecha S. The Effect of Pressotherapy on Performance and Recovery in the Management of Delayed Onset Muscle Soreness: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Med. 2022 Apr 7;11(8):2077. doi: 10.3390/jcm11082077. PMID: 35456170; PMCID: PMC9028309.

2. Maia F, Nakamura FY, Sarmento H, Marcelino R, Ribeiro J. Effects of lower-limb intermittent pneumatic compression on sports recovery: A systematic review and meta-analysis. Biol Sport. 2024 Oct;41(4):263-275. doi: 10.5114/biolsport.2024.133665. Epub 2024 Jun 17. PMID: 39416507; PMCID: PMC11475002.

3. Nuell, S., Rabassa, J., Bárcena, C., Espar, J., Munné, C., & García, I. (2025). Effects of daily use of intermittent pneumatic compression in competitive handball players: A randomized controlled trial. Biology of Sport, 42(4), 311–321. https://doi.org/10.5114/biolsport.2025.151656