Artykuł powstał 25.08.2023 r., ostatnia aktualizacja: 31.07.2026 r.

Spadek formy, duszność i nietypowe zmęczenie nie zawsze wynikają z przeciążenia treningowego. Czasami mogą być związane z zaburzeniami pracy układu sercowo-naczyniowego. Jednym z badań pomocnych w ocenie obciążenia serca jest oznaczenie NT-proBNP.

Z tego artykułu dowiesz się, że: – NT-proBNP jest markerem uwalnianym do krwi w odpowiedzi na zwiększone napięcie i rozciąganie ścian serca; – oznaczenie stężenia NT-proBNP we krwi wykorzystuje się przede wszystkim w diagnostyce niewydolności serca oraz różnicowaniu przyczyn duszności i obniżonej tolerancji wysiłku fizycznego; – u sportowców intensywny lub długotrwały wysiłek może powodować przejściowe zwiększenie stężenia NT-proBNP; – utrzymujące się wysokie stężenie NT-proBNP spoczynku, szczególnie w połączeniu z dusznością, bólem w klatce piersiowej, kołataniem serca, omdleniem lub obrzękami, wymaga konsultacji lekarskiej.

Spis treści:

1. NT-proBNP – co to jest?
2. Czynnik natriuretyczny NT-proBNP – jak działa?
3. NT-proBNP – co to za badanie i kiedy się je wykonuje?
4. NT-proBNP u sportowców – kiedy wynik może wzrosnąć po wysiłku?
5. NT-proBNP – jakie są normy i jak interpretować wynik?
   • NT-proBNP norma dla wieku – dlaczego wiek ma znaczenie?
6. NT-proBNP bardzo wysokie – co może oznaczać?
7. Kiedy sportowiec powinien wykonać NT-proBNP?
8. Jak przygotować się do badania NT-proBNP?
9. Z jakimi badaniami warto łączyć NT-proBNP u sportowca?
10. FAQ: NT-proBNP u sportowca – często zadawane pytania

NT-proBNP – co to jest?

NT-proBNP to N-końcowy fragment propeptydu natriuretycznego typu B. Powstaje podczas rozszczepiania proBNP na dwa elementy:

1. aktywny biologicznie BNP oraz
2. nieaktywny NT-proBNP.

Oba fragmenty są uwalniane przede wszystkim przez komórki mięśnia sercowego, gdy dochodzi do zwiększenia napięcia i rozciągania ścian komór serca. Może się tak dziać między innymi na skutek wzrostu objętości krwi lub ciśnienia panującego wewnątrz serca.

NT-proBNP nie wskazuje bezpośrednio, jaka choroba jest przyczyną przeciążenia. Jest markerem pomocniczym, który należy interpretować łącznie z objawami, badaniem lekarskim oraz wynikami EKG, echokardiografii i innych badań.

Czynnik natriuretyczny NT-proBNP – jak działa?

NT-proBNP nie wykazuje istotnej aktywności biologicznej. Jest oznaczanym we krwi fragmentem, który dostarcza informacji o nasileniu uwalniania peptydów natriuretycznych przez serce.

Aktywnym elementem jest BNP. Jego zadaniem jest zmniejszenie obciążenia serca poprzez:

• zwiększenie wydalania sodu i wody przez nerki,
• rozszerzanie naczyń krwionośnych,
• ograniczanie zatrzymywania płynów,
• zmniejszanie oporu, przeciwko któremu serce pompuje krew.

Wzrost stężenia NT-proBNP we krwi można więc traktować jako sygnał, że serce uruchomiło mechanizmy mające przeciwdziałać nadmiernemu obciążeniu.

NT-proBNP – co to za badanie i kiedy się je wykonuje?

Stężenie NT-proBNP oznacza się w próbce krwi żylnej. Badanie wykorzystuje się przede wszystkim w diagnostyce niewydolności serca, ocenie przyczyn duszności i spadku tolerancji wysiłku fizycznego oraz w monitorowaniu pacjentów z rozpoznanymi chorobami serca.

Wykonanie badania może być zasadne, gdy występują, m.in.:

• duszność podczas wysiłku lub w spoczynku,
• nagły i niewyjaśniony spadek tolerancji treningu,
• nietypowe zmęczenie,
• kołatanie serca,
• obrzęki kostek lub podudzi,
• szybki przyrost masy ciała związany z zatrzymywaniem płynów,
• uczucie bólu lub ucisku w klatce piersiowej,
• częste oddawanie moczu w nocy,
• zawroty głowy lub omdlenia.

Oznaczenie poziomu NT-proBNP może być także elementem diagnostyki osób z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, chorobą nerek, zaburzeniami rytmu serca, wadami zastawek, nadciśnieniem płucnym lub podejrzeniem zapalenia mięśnia sercowego.

U sportowca NT-proBNP nie jest badaniem wydolnościowym i nie służy do oceny przygotowania treningowego. Może natomiast pomóc sprawdzić, czy obniżenie formy, duszność lub osłabienie mają podłoże kardiologiczne. Podobne objawy mogą pojawiać się również w przebiegu zespołu przetrenowania, dlatego ich przyczyny nie powinny być oceniane wyłącznie na podstawie jednego parametru.

Przeczytaj również:
>> Objawy i diagnostyka zespołu przetrenowania
>> Bradykardia u sportowców – objawy, przyczyny, diagnostyka

NT-proBNP u sportowców – kiedy wynik może wzrosnąć po wysiłku?

Intensywny wysiłek fizyczny może przejściowo zwiększyć stężenie NT-proBNP we krwi również u zdrowej osoby. Taka sytuacja może wystąpić, np. po maratonie, ultramaratonie, triathlonie, długich treningach kolarskich oraz innych wymagających wysiłkach wytrzymałościowych.

Na to, jak duży będzie wzrost NT-proBNP po wysiłku fizycznym, wpływa, m.in.:

• czas trwania wysiłku,
• intensywność wysiłku,
• poziom wytrenowania,
• temperatura otoczenia,
• stan nawodnienia,
• niedostateczna regeneracja,
• trwająca lub niedawno przebyta infekcja.

Powysiłkowy wzrost NT-proBNP jest najczęściej krótkotrwały i stopniowo zmniejsza się podczas regeneracji, chociaż możliwe jest utrzymywanie się  podwyższonego stężenia jeszcze 24 godziny po zakończeniu aktywności fizycznej.

NT-proBNP – jakie są normy i jak interpretować wynik?

Nie istnieje jedna wartość, która pozwala samodzielnie rozpoznać lub wykluczyć chorobę serca. Wynik należy interpretować, m.in. w zależności od objawów, sytuacji klinicznej, wieku, płci, masy ciała i czasu, jaki upłynął od ostatniego wysiłku.

W diagnostyce prowadzonej poza stanem ostrym stężenie NT-proBNP poniżej 125 pg/ml z wysokim prawdopodobieństwem wyklucza niewydolność serca. Wynik powyżej 125 pg/ml nie potwierdza jednoznacznie choroby układy krążenia. Jest natomiast wskazaniem, zależnie od objawów, do dalszej diagnostyki.

NT-proBNP norma dla wieku – dlaczego wiek ma znaczenie?

Stężenie NT-proBNP wzrasta wraz z wiekiem, dlatego u osób starszych może być naturalnie wyższe niż u młodszych dorosłych. Na wynik wpływa również płeć. U kobiet zazwyczaj obserwuje się nieco wyższe wartości stężenia  NT-proBNP niż u mężczyzn.

NT-proBNP bardzo wysokie – co może oznaczać?

Nie ma jednej wartości definiującej bardzo wysokie NT-proBNP we wszystkich sytuacjach klinicznych. Im bardziej wynik przekracza progi odpowiednie dla wieku i stanu pacjenta, tym większe jest prawdopodobieństwo istotnego przeciążenia układu sercowo-naczyniowego.

Wysokie NT-proBNP może występować między innymi w przebiegu:

• niewydolności serca,
• zaburzeń rytmu serca,
• nadciśnienia płucnego,
• zatorowości płucnej,
• wad zastawek,
• zapalenia mięśnia sercowego,
• choroby nerek,
• ostrych zespołów wieńcowych,
• ciężkich zakażeń i innych chorób ogólnoustrojowych.

U sportowca bardzo wysokiego wyniku nie należy bez krytycznie uznawać za skutek treningu. Szczególnej uwagi wymaga podwyższone NT-proBNP oznaczone w spoczynku, utrzymujące się mimo kilku dni regeneracji lub występujące razem z dusznością, bólem w klatce piersiowej, kołataniem serca, omdleniem albo obrzękami.

Niepokojące są również objawy pojawiające się po infekcji. Ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca i nagłe pogorszenie wydolności mogą występować w zapaleniu mięśnia sercowego i wymagają oceny lekarskiej przed powrotem do treningu.

Sprawdź też:
>> Astma wysiłkowa – objawy, przyczyny i leczenie u dzieci i dorosłych
>> Wpływ aktywności fizycznej na układ sercowo-naczyniowy

Kiedy sportowiec powinien wykonać NT-proBNP?

Oznaczenie NT-proBNP można rozważyć przede wszystkim wtedy, gdy pojawiają się objawy, których nie można wyjaśnić intensywnością treningu, niedoborem snu lub niewystarczającą regeneracją.

Do takich sytuacji należą, m.in.:

• nagły spadek formy,
• duszność nieadekwatna do wykonywanego wysiłku,
• trudność w powrocie do wcześniejszych obciążeń,
• kołatanie serca,
• ból lub ucisk w klatce piersiowej,
• zawroty głowy lub omdlenie,
• obrzęki podudzi,
• szybki wzrost masy ciała związany z zatrzymaniem płynów,
• nietypowo długi powrót do formy po infekcji.

Większej czujności wymagają osoby z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, chorobą nerek, otyłością, zaburzeniami lipidowymi lub obciążającym wywiadem rodzinnym w kierunku chorób serca.

Sam wiek powyżej 35 lat lub trenowanie dyscypliny wytrzymałościowej nie oznacza konieczności wykonywania badania NT-proBNP. W tej grupie osób ważne jest jednak, aby ocenić czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego.

Jak przygotować się do badania NT-proBNP?

Jeżeli celem badania jest określenie spoczynkowego stężenia NT-proBNP, najlepiej wykonać je po okresie regeneracji. Praktycznym rozwiązaniem jest zachowanie co najmniej 48 godzin przerwy od ciężkiego treningu, szczególnie po długim wysiłku wytrzymałościowym lub zawodach.

Przed badaniem należy:

• unikać bardzo intensywnego wysiłku,
• zadbać o prawidłowe nawodnienie,
• poinformować lekarza o ostatnich zawodach lub treningach,
• zgłosić niedawno przebytą infekcję,
• przekazać informacje o stosowanych lekach oraz chorobach serca i nerek.

Samo oznaczenie NT-proBNP zazwyczaj nie wymaga pozostawania na czczo. Jeżeli razem z nim wykonywane są inne badania, należy stosować się do zasad przygotowania dotyczących całego zleconego panelu.

W przypadku ostrej duszności, bólu w klatce piersiowej, omdlenia lub innych nagłych objawów nie należy odkładać diagnostyki z powodu wcześniejszego treningu. Taka sytuacja wymaga pilnej oceny medycznej.

Z jakimi badaniami warto łączyć NT-proBNP u sportowca?

NT-proBNP nie powinno być interpretowane jako samodzielny wskaźnik. Dobór pozostałych badań zależy od objawów i stanu zdrowia sportowca.

W diagnostyce można uwzględnić, np.:

• morfologię krwi,
• kreatyninę i eGFR,
• sód, potas i magnez,
• CRP lub hs-CRP,
• glukozę,
• lipidogram,
• TSH,
• ferrytynę i inne parametry gospodarki żelazowej.

Przy podejrzeniu ostrego uszkodzenia mięśnia sercowego lekarz może zlecić oznaczenie troponiny sercowej. Należy jednak podkreślić, że badanie to nie jest rutynowym markerem wydolności lub regeneracji.

Diagnostykę laboratoryjną należy uzupełniać o badania takie, jak np. EKG, echo serca, pomiar ciśnienia tętniczego i/lub próbę wysiłkową. Zakres badań powinien być dobrany indywidualnie przez lekarza.

Przeczytaj również:
>> Jak często osoby uprawiające sport powinny wykonywać badania krwi?
>> Analiza parametrów krwi u sportowców. Co wyniki mogą mówić o regeneracji, niedoborach i ryzyku przeciążeń?

FAQ: NT-proBNP u sportowca – często zadawane pytania

Piśmiennictwo:

1. Bryde R.E., Cooper L.T., Fairweather De L. i in. Exercise After Acute Myocarditis: When and How to Return to Sports. Card Electrophysiol Clin, 2024, 16(1), 107-115,
2. Januzzi J.L., van Kimmenade R., Lainchbury J. i in. NT-proBNP testing for diagnosis and short-term prognosis in acute destabilized heart failure: an international pooled analysis of 1256 patients: the International Collaborative of NT-proBNP Study. Eur Heart J, 2006, 27(3), 330-7,
3. Lippi G., Schena F., Salvagno G.L. i in. Influence of a half-marathon run on NT-proBNP and troponin T. Clin Lab, 2008, 54(7-8), 251-4,
4. McDonagh T.A., Metra M., Adamo M. i in. 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure: Developed by the Task Force for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure of the European Society of Cardiology (ESC) With the special contribution of the Heart Failure Association (HFA) of the ESC. Rev Esp Cardiol (Engl Ed), 2022, 75(6), 523,
5. Scharhag J., Herrmann M., Urhausen A. i in. Independent elevations of N-terminal pro-brain natriuretic peptide and cardiac troponins in endurance athletes after prolonged strenuous exercise. Am Heart J, 2005, 150(6), 1128-34,
6. Welsh P., Campbell R.T., Mooney L. i in. Reference Ranges for NT-proBNP (N-Terminal Pro-B-Type Natriuretic Peptide) and Risk Factors for Higher NT-proBNP Concentrations in a Large General Population Cohort. Circ Heart Fail, 2022, 15(10), e009427.